INLEIDING
Zoals al aangegeven in II, 9 komt het er in de discussie omtrent de 'hogere' en de
'lagere' kunsten op
aan duidelijk onderscheid te maken tussen de 'hoge en lage'
eigenschappen van de nagebootste originelen, die van de (waarneembare of
voorgestelde) verschijningen, en
die van de (onmiddellijke en middellijke) mimetische media.
In deel twee onderzochten we hoge en lage verschijningen in de
werkelijkheid. We zagen dat verschijningen voor elk zintuig in principe
toegang kunnen verschaffen tot alle zintuiglijke domeinen en de
noumenale werkelijkheid, al gaat dat makkelijker bij waarnemingen of
voorstellingen voor de hogere zintuigen dan bij die voor de lagere
zintuigen. Nadat we hebben aangetoond dat er ook mimetische media zijn
voor de lagere zintuigen, komt het er in dit derde deel op aan te
onderzoeken of alle mimetische media evenwaardig zijn, dan wel of er een
onderscheid moet gemaakt tussen hogere en lagere mimetische media. In
het vierde deel onderzoeken we dan in hoeverre het beeld als autonome
verschijning hoger of lager kan zijn naar gelang van in welk zintuig het
verschijnt.
DIFFERENTIEEL VERMOGEN OM DE VERSCHIJNING ZELF TE
PRODUCEREN
Bij lagere zintuigen is het de verschijning zelf die tot beeld wordt
doordat ze wordt geïsoleerd van het origineel - exemplarisch in de geur
van de lavendel die wordt losgekoppeld van de lavendel. Vergelijkbare methodes worden
ook gebruikt voor het
dupliceren van verschijningen voor hogere zintuigen. Zo kan men kan de
oorspronkelijke lichtstralen of luchtgolven doen weerkaatsen, zoals bij
de spiegel of de echo. Anders ligt het
al bij het maken van afgietsels of bij fotograferen, maar vooral bij tekenen, schilderen of
boetseren: daar zijn het andere lichtstralen die
eenzelfde verschijning produceren. Ook bij het dupliceren van
mimiek, gebaren, en houdingen wordt een ander lichaam gebruikt om de
visuele verschijning van het originele lichaam te dupliceren, en bij
het dupliceren van monologen of dialogen andere stemmen. Ook bij het
maken van opnames of van muzikale beelden zijn het luidsprekers of
andere muziekinstrumenten die de auditieve verschijning van het
origineel dupliceren. En bij het
produceren van voorstellingen via voorstellingopwekkende tekens wordt
evenzeer een nieuwe verschijning geschapen door degene die zich de
beelden voorstelt.
De mimetische media voor hogere zintuigen zijn dus in de regel hoger
in de zin van zelfgemaakt versus gevonden. Dat ze zelfgemaakt zijn, laat
immers toe om de originelen die verschijnen niet langer aan de natuur te ontlenen
zoals bij het spiegelbeeld of de echo: pas als de kunstenaar zelf het medium
creëert, komen de deuren voor voltooide mimesis wijd open te staan.
DIFFERENTIEEL VERMOGEN OM VERZADIGDE VERSCHIJNINGEN
TE PRODUCEREN
Hoe meer een mimetisch medium beroep doet op (intrazintuiglijke, interzintuiglijke
of amplificerende) suggestie, hoe groter de bijdrage van de
waarnemer wordt, en hoe onnauwkeuriger de overdracht van
wat de kunstenaar beoogde.
Bij middellijke mimesis is het aandeel van degene die de
voorstellingopwekkende tekens moet interpreteren het grootst, en wel des
te meer naarmate er geen gebruik wordt gemaakt van verbale tekens.
Vanuit het standpunt van de intersubjectieve overdracht zijn
niet-suggestieve media de hogere. Vanuit het standpunt van het
mobiliseren van de eigen creativiteit van de toeschouwer daarentegen
zijn de suggestieve de hogere.
DIFFERENTIEEL VERMOGEN TOT OPTELLEN IN
EEN MEERVOUDIGE VERSCHIJNING
Onmiddellijke mimetische media voor lagere zintuigen zijn moeilijk op te tellen tot
discrete samengestelde verschijningen.
Dat geldt in de eerste plaats voor tastindrukken. Net zoals stilstaande driedimensionale visuele
mimetische media zijn die makkelijker neven
te schikken in de ruimte dan na elkaar te presenteren in de tijd.
Voor optelling van onveranderlijke enkelvoudige tastobjecten zouden we een traject
moeten uitstippelen dat de volgorde van betasten
vastlegt. Terwijl visuele optelling bliksemsnel gebeurt, neemt hier de duur van het aftasten toe naarmate de omvang groter wordt. Hier is
dus optelling mogelijk, maar beperkt wat snelheid en nauwkeurigheid
betreft.
Gaat het om bewegende objecten, dan is er niet eens tijd genoeg om de
volle omvang van de verandering af te tasten. Alleen bij een enkelvoudig
beeld kan dus de nodige tijd worden uitgetrokken om een enigszins
uitgebreid beeld volledig
in zich op te nemen.
Ook geuren zijn moeilijk op te tellen, tenzij dan met geurmaskers of
door het gebruik van lokale geuren met zeer beperkte reikwijdte die
achtereenvolgens worden besnuffeld. In beide gevallen is het tempo van opvolgen
veel trager dan bij visuele en auditieve media.
Wat voor geuren geldt, geldt nog meer voor smaken - gesteld dat het
mogelijk zou zijn om smaakbeelden te maken.
Visuele en auditieve mimetische media (en combinaties daarvan) kunnen daarentegen moeiteloos tot
samengestelde beelden worden opgeteld, en zijn wat dat betreft dus de
hogere mimetische media.
DIFFERENTIEEL VERMOGEN VAN VOORSTELLINGOPWEKKENDE
TEKENS OM KETENS TE VORMEN
Woorden volgen elkaar moeiteloos op in een keten van
voorstellingopwekkende tekens. Dat wordt heel wat moeilijker bij het
gebruik van objecten en beelden als voorstellingopwekkende tekens. Omdat
ze tegelijk ook letterlijk kunnen worden gelezen, en daardoor minder
geschikt zijn als teken, is dat een belangrijke verklaring voor de
voorkeur voor het gebruik van verbale voorstellingopwekkende tekens.We
zullen in VII, 5 mogelijke redenen aanhalen voor de hernieuwde
belangstelling daarvoor.