INLEIDING
Ook hier beperken we ons tot enkelvoudige verschijningen en hebben het dus niet
over dubbelbeelden waarbij een enkelvoudige verschijning in een onmiddellijk
medium wordt gecombineerd met de enkelvoudige verschijning van een ander origineel in een
middellijk medium. Wel ter sprake komen: enkelvoudige narrataieve
beelden uit een stripverhaal,
beeld met verhaal of voorstellingopwekkende muziek, roman met directe
rede, lyrisch lied met verhalende elementen, en enkelvoudige verschijningen (scènes) in een oratorium.
Ook hier moeten we niet de compositie van de afzonderlijke onderdelen
bestuderen, tenzij dan in zoverre ze element worden in de compositie van
de samenstellende onderdelen.
1. DE COMPOSITIE VAN DE GEMENGDE ONMIDDELLIJKE EN
MIDDELLIJKE VERSCHIJNING
Voorbeelden zijn hier vogelzang met visuele voorstelling van vogel,
dansmuziek met visueel-interoceptieve voorstelling van de dansers, maar ook
lied waar dialoog is gezongen en ongevend verhaal voorgesteld of dito roman
met directe rede.
We kunnen de compositie onderzoeken van de samenstellende beelden, maar
specifiek voor het gemengde beeld is de verhouding tussen het waargenomen en
het voorgestelde onderdeel. In 'Die Krähe' hebben we eerst de visuele
voorstelling van het wandelen met in het gezelschap van de kraai, en daarop
het spreken van de wandelaar tot de kraai. Enigszins anders is de compositie in
'Der Erlkönig': visuele voorstelling bij begin en einde, afgewisseld met omniddellijke
vebale elementen, die hier zelf zijn gestructureerd als dialoog.
Vergelijkbare afwisseling krijgen we in 'Differnt Trains', waar een complexere
structuur is van door auditieve voorstellingopwekkende tekens opgewekte
voorstellingen van treinen, afgewisseld met stukken onmiddellijke auditieve
beelden van stoomfluiten en stemmen.
In Steppen van Midden-Azië zijn de visuele voorstellingen (een karavaan in
de steppen, de voorstelling van het dominante thuisland en het onderworpen
Oosterse gebied) gelijktijdig met het auditieve oproepende beeld.
In Nacht op de kale berg is auditieve mimesis van de dansmuziek de hele tijd
gelijktijdig met de visuele en interoceptieve voorstellingen van de dans van
de heksen.
In de regel veel minder gestructureerd is de inbedding van de directe rede
in de opgewekte voorstellingen in het verhaal.
2. DE COMPOSITIE VAN HET MIMETISCH MEDIUM
Vanwege de aanwezigheid van middellijke mimesis is er hier een verschil
tussen de compositie van de verschijning en die van het mimetisch
medium, die alleen maar wordt versterkt doordat de duur van de
verschijning in beide dimensies niet hoeft samen te vallen.
Zo blijft in Erkönig en de Krähe de visuele voorstelling voortduren bij
weergave van de dialoog of monoloog.
Er zijn dus twee composities, die partieel samenvallen: wat in het
medium een alternatie is van voorstellingopwekkend en onmiddellijk, is
in de opgeroepen verschijning een alternatie van auditieve dialoog over continuïteit van
visuele voorstelling.
Terwijl er functioneel gezien een bepaalde volgorde is waarin onmiddellijk
en middellijk mimetisch medium met elkaar zijn gecombineerd, is er puur
sensorisch gezien alleen maar een opeenvolging van woorden, of een
opeenvolging van klanken, in patronen die bovendien vaak worden
gehomogeniseerd (strofen van 'Die Krähe, opeenvolging van melodieën in ''De
steppen van Midden-Azië').
3. DE COMPOSITIE VAN PRODUCTIEVE MEDIA
Op uitvoerend vlak hebben we hier uiteraard de gevonden verteller of zanger die zowel spreken kan nabootsen als
voorstellingen oproepen met woorden.
De combinatie is voor de hand liggend omdat woorden zowel mimetisch als
voorstellingopwekkend kunnen worden gebruikt
4. DE COMPOSITIE VAN MEDIUMAAL VELD
\
Vermits de voorstelling geen eigen mediumaal veld hebben, geldt voor de
onmiddellijke beelden die gecombineerd zijn met voorstellingen of die als
voorstellingopwekkend teken dienen hetzelfde als wat geldt voor onmiddellijke
beelden op zich.
In het stripverhaal worden de voorstellingopwekkende tekens in een eigen
mediumaal veld ondergebracht, net zoals de uitvoeringopwekkende tekens (de
teksten van monologen en dialogen): die zijn van het visuele beeld
gescheiden door eigen mediumale velden (tekstballonnen, kaders voor tekst).
5. DE COMPOSITIE VAN COMPOSITIES
De compositie van de samenstellende elementen van het gemengde beeld
bespraken we al in paragraaf 2.
Vermits de relatie tussen onmiddellijk en middelijk beeld niet
kan worden opgesplitst in parameters, is er hier ook geen compositie van de
compositie van de diverse parameters.
6. DE RELATIE TUSSEN DE COMPOSITIE VAN DE
VERSCHIJNING EN DIE VAN HET MIMETISCH MEDIUM
We zagen al hoe de autonomie van de afwisseling tussen onmiddellijk en
middellijk kan worden gemilderd door de overgang te synchroniseren met de
verschuivingen en/of intensivering van de aandacht.
Anders dan bij audiovisuele combinatie loopt de combinatie hier niet
synchroon. In Krähe is er eerst oproepen van voorstelling, die dan
blijft voortduren als de monoloog begint. Dat geldt ook voor
stripverhaal waarin eerst een verhalend kader ('die avond') en dan (of
eronder): visueel beeld. Maar het verloop valt wel samen met het
verloop van de aandacht over de dimensies