INLEIDING
Bij visuele mimetische media is er een uitsproken wisselwerking tussen mimetisch medium en
verschijning. Dat komt niet alleen omdat er hier een breed spectrum is aan neutraliseerbare variabelen, maar ook omdat tweedimensionale informatie op het netvlies moet
omgezet in een driedimensionaal beeld, zodat het visuele erg vatbaar is voor
suggestie.
Juist omdat het hier zo makkelijk is om de verschijningen aan te passen
aan het mimetisch medium is een belangrijk effect van de wisselwerking
tussen mimetisch medium en verschijning dat er heel wat soorten nieuwe visuele
originelen ontstaan. Het loont om zich er terdege van bewust te worden hoezeer
talloze domeinen van het visuele eigenlijk zijn ontstaan als gevolg van de
aanpassing van de verschijningen (met de bijbehorende originelen) aan de diverse soorten visuele media.
Wezens die van binnenuit lichten, monomaterieel zijn, voor eeuwig
onbeweeglijk, of de onstoffelijke bezielde vormen van vele abstracte
kunst, zijn ondenkbaar zonder de ontwikkeling van de vele soorten visuele
mimetische media.
In het onderstaande beschrijven we in een eerste paragraaf het conflict
of de harmonie tussen mimetisch medium en autonome verschijning, om vervolgens
in een tweede paragraaf aan te geven hoe bij conflict het bijgevolg
autonome medium inwerkt op de verschijning.
PARAGRAAF EEN: HET CONFLICT TUSSEN MIMETISCH MEDIUM
EN VERSCHIJNIN
Ons overzicht verloopt in vier fasen: eerst onderzoeken we het conflict
bij de onveranderlijke driedimensionale verschijning, dan bij de onveranderlijke
tweedimensionale verschijning, dan bij combinaties van onveranderlijke
twee- en driedimensionale verschijningen, en ten slotte bij de vele varianten van veranderlijke visuele
verschijningen.
HET CONFLICT TUSSEN ONMIDDELLIJK MIMETISCH MEDIUM
EN VERSCHIJNING (1): IN DE DRIEDIMENSIONALE VERSCHIJNING
Alleen bij mimetische media die bestaan uit kleinste elementen, die in
alle parameters (kleur, tonaliteit, materialitet) beschikbaar zijn in
continue scala's, en die onbeperkt combineerbaar zijn, kan de verschijning van het origineel restloos worden gedupliceerd
door het onmiddellijk mimetisch medium. Dat houdt in dat het origineel
zich naar kleur, toon en materialiteit (en dus ook naar vorm en vooral
naar textuur) in alle volheid kan ontplooien - alle mogelijke
composities kan aannemen op alle mogelijke niveaus.
Voorbeelden van driedimensionale kleur-toon-materialiteitmedia zijn de
naakten van de Andrea of de wassen beelden van Tussaud
(vooral omdat hier vaak gebruik wordt gemaakt van substituten zoals haren of kleren).

Bij mimetische media die bestaan uit voorgevormde elementen, die niet in
alle parameters (kleur, tonaliteit, materialitet) beschikbaar zijn in
continue scala's, en met beperkt combineerbare elementen daarentegen ontstaat er in de regel een
conflict tussen de mogelijkheden van het medium en de combinaties die
worden
vereist door de verschijning van het origineel.
Het conflict kan alleen worden opgelost door wederzijdse aanpassing. Er
zijn twee mogelijkheden:
Ofwel wordt de verschijning zodanig gekozen of ontworpen dat ze zich kan
voegen naar alle vereisten van de compositie van het medium. We krijgen dan pseudoheteronomie door
selectie van de verschijning. Een voorbeeld van aanpassing aan een beperkte
scala van materialiteiten is de Danae van
Rodin waarin met een medium met twee materialiteiten slechts een beperkt
aantal texturen worden weergegeven (huid, golvend haar en rots), terwijl
andere texturen zoals vingernagels en lippen die om andere materialiteiten
zouden vragen, zijn vermeden:

Ofwel wordt de verschijning aangepast door
geneutraliseerde lectuur, zoals wanneer in een zwart-witbeeld
abstractie wordt gemaakt van de kleur van de verschijning. Hier ontstaat
pseudoheteronomie door neutralisering.
Ofwel wordt het medium aangepast aan de verschijning door het suggestief
te lezen: exemplarisch in de arcering (of de Legoblokjes hieronder).
Hier ontstaat pseudoheteronomie door suggestie.
Analyseren we nog enkele voorbeelden van aanpassing aan mimetische media
met beperkte combineerbaarheid.
Daar zijn om te beginnen de mimetische media
met voorgevormde elementen. Die kunnen alleen verschijningen
weergegeven die zijn samengesteld uit
gelijkaardige elementen, zoals wanneer kubusvormige steentjes een robot nabootsen
die is samengesteld uit kubussen (en zijn dan
pseudoheteronoom). Zijn de elementen niet gelijkaardig, zoals wanneer
een
zadeldak moet nagebootst met Legoblokjes, dan zijn er twee mogelijkheden. Ofwel wordt
de verschijning aangepast aan wat het onmiddellijk mimetisch medium te
zien geeft, en lezen we het bouwsel als het beeld van een getrapt dak. Hier
wordt pseudoheteronomie verkregen door aanpassing van de verschijning aan het
medium. Ofwel lezen we het
getrapte dak als de suggestie van een schuin dak. Hier wordt
pseudoheteronomie verkregen door suggestieve lectuur van het medium.
In de beelden van Antony
Gormley, bij wie staafjes, georiënteerd in een scala van uiteenlopende richtingen,
worden gecombineerd in de vorm van een imaginair lichaam, kunnen we de
staafjes ofwell letterlijk lezen als een soort stralen (of pinnen).
We krijgen dan pseudoheteronomie door aanpassing van de verschjning. Maar meer
voor de hand ligt de suggestieve lectuur ervan, waardoor het lichaam tot
een soort 'mist' wordt.We krijgen dan pseudoheteronomie door suggestieve
lectuur. Eenzelfde analyse geldt voor de knokenman van
Fabre.



Media met monochrome of monotonale vlakken kunnen alleen driedimensionale originelen weergeven die zelf uit vlakken bestaan. Zo bouwt Pevsner een menselijk figuur op uit een scala van gebogen vlakken. We kunnen deze figuren ook suggestief lezen. Dit geval moet worden onderscheiden van het paard van Duchamp-Villon: die ontwerpt - naar het voorbeeld van 'kubistische' originelen - een imaginair wezen dat is opgebouwd uit gebogen oppervlaktes die een volume begrenzen, maar voert dat uit in een medium dat in principe bestaat uit onbeperkt combineerbare elementen, maar in werkelijkheid wordt behandeld alsof het een medium met beperkte combineerbaarheid was (pseudo-autonomie, zie deel VI):


Lineaire media, ten slotte, kunnen alleen maar puur lineaire (verschijningen van) originelen weergeven (zoals een wirwar van draden, gras of regen, originelen zoals die van Gormley, of bomen zoals Natural Tree Wire Sculpture Sculpture - Mark Golomb ). In al deze gevallen is er dan sprake van pseudoheteronomie.

Net zoals bij tweedimensionale weergave leidt het sluiten van een lijn hier echter tot de suggestie van een vlak, zij het dat we het ditmaal ervaren als een transparant vlak. (Bij vele glazen sculpturen wordt de indruk van doorzichtigheid vermeden door het glas mat te maken). Zo zien we hoe Calder en Oliveira een gezicht en een lichaam - volumes met oppervlakte - weergeven met behulp van lijnen.



Picasso daarentegen schept een nieuw origineel dat alleen uit
lijnen bestaat, zodat we hier ondubbelzinnig hebben te maken met pseudoheteronomie
door aanpassing van de verschijning.
HET CONFLICT TUSSEN ONMIDDELLIJK MIMETISCH MEDIUM
EN VERSCHIJNING (2): IN DE TWEEDIMENSIONALE VERSCHIJNING
Tweedimensionale media kunnen volledig heteronoom zijn qua kleur en
toon, maar zijn principieel autonoom qua ruimte en textuur. Net zoals de
derde dimensie wordt de textuur slechts
gesuggereerd. Idealiter is de materialiteit van het suggererende medium
daarbij niet waarneembaar. Dat ideaal wordt benaderd sedert de uitvinding van de fotografie. In ruwere media zoals olieverf is weergave van texturen
meer problematisch. Er stelt zich niet zo'n
probleem bij de weergave van gladde oppervlaktes (huid, satijn), of van
oppervlaktes die vanaf voldoende afstand glad (effen) lijken, zoals
textiel. Vele mimetische media zijn immers zelf glad: denk aan olieverf,
zeker als ze in glacis wordt aangebracht. Wat dat betreft was olieverf dus
pseudoheteronoom door aanpassing van de verschijning op vlak van de suggestie van materialiteit of gewoon door neutraliseren van de materialiteit. De problemen beginnen pas
zodra ruwe oppervlaktes moeten worden weergegeven (brokaat, broodkorsten,
...). Waar de kunstenaars proberen microscopische verschillen
aan te brengen, ontstaat meestal tevens ook een ruwer oppervlak dat
contrasteert met het gladde van een glacis (al het brokaat bij Van
Eyck). Daarbij
ontstaat vaak echt reliëf in de verf, zodat het echte licht voor de
schaduw moet zorgen, zoals bij een driedimensionaal beeldhouwwerk.
Het suggererende medium dringt zich dan in alle autonomie
op. Dat is het geval
bij de verschillende graden van ruwheid op de Vuillard hieronder: van effen kleed, over
ruitvorming kleed, naar gestippeld behangpapier.

Pas in de fotografie is het mogelijk de meest heterogene soorten texturen én substantialiteiten (solide lichamen tegenover transparante lichamen) nauwkeurig weer geven: niet alleen ronding, maar ook textuur kan worden vertaald in toon. In dat opzicht benadert pas de fotografie echte heteronomie qua textuur.

Toch is ook fotografie niet helemaal heteronoom wat de
materialiteit betreft: de aard van het monomateriële oppervlak blijft
bepalen hoe we de verschijning lezen: je zou bovenstaande foto kunnen
afdrukken in mat, halfmat of glanzend. Bij glanzend is het alsof het gehele
onderwerp in een andere atmosfeer wordt gedompeld (als in water versus droge
lucht): de verschijning past zich in alle gevallen aan de materialiteit
van het medium aan.
Naast de materialiteit kan ook de kleur worden
geneutraliseerd, zoals in zwart-witfotografie. Ook hier ontstaat dan
pseudoheteronomie door neutralisering.
Naast neutralisering is ook beperkte combineerbaarheid in belangrijke mate verantwoordelijk
voor conflicten tussen mimetisch medium en verschijning.
Bij mimetische media met voorgevormde elementen kunnen alleen originelen worden weergegeven waarvan de
perspectivische verschijning op het tweedimensionale vlak is samengesteld
uit dezelfde elementen: zoals wanneer vierkante steentjes een
frontaal gepresenteerd schaakbord, tegelvloer of geruit tafelkleed weergeven
- pseudoheteronomie door selectie van de verschijning.
De speelruimte vergroot als we rekening houden met suggestieve
lectuur, waarbij we de vele afzonderlijke steentjes in dezelfde
kleur lezen als één vlak, zoals de lijnen van een arcering - pseudoheteronomie
door suggestieve lectuur.
Bij mimetische media met monochrome of monotonale kleurvlakken
lijken de mogelijkheden aanvankelijk beperkt tot de weergave van
originelen die zelf ook uit vlakken zijn opgebouwd, zodat we te maken
hebben met een pseudoheteronoom medium door aanpassing van de
verschijning. Maar hier kan de aard van de omtrek (bv. menselijk
lichaam) de suggestie van ronding opwekken. Ofwel lezen we dan het
weergegeven object letterlijk als samengesteld uit vlakken
(pseudoheteronomie door aanpassing van de verschijning), ofwel lezen we
het suggestief als object met ronding (pseudoheteronomie door
suggestieve lectuur).


Hetzelfde geldt voor de monotonale en zwart-witte Masereel.
De reductie tot de twee polen van de scala van licht naar donker maakt
dat de verschijning wordt opgedeeld in witte of zwarte vlakken. Bij
suggestieve lectuur lezen we de figuren op de voorgrond als
driedimensionale lichamen, zodat er sprake is van pseudoheteronomie door
suggestieve lectuur. Maar - al is dat wat tegendraads - we kunnen de
verschijning ook aanpassen aan de
structuur van het onmiddellijk
mimetisch medium: we bevinden ons onverhoeds in een wereld waar
'kubistische' figuren rondlopen in een atmosfeer die is vervuld van een
onaards licht dat eerder uit de dingen lijkt te stralen dan ze van
buiten uit te
belichten - een soort voorafschaduwing van de wereld van Kazimir
Malevitsj. In dat geval is er pseudoheteronomie door aanpassing van de
verschijning.
Met een
lineair medium, ten slotte, kunnen we alleen maar puur lineaire
verschijningen weergeven (zoals een wirwar van draden of gras, of regen,
waarbij de suggestie van diepte ontstaat door oversnijdingen van de lijnen).
De mogelijkheden worden al groter als een omtrekslijn wordt gemaakt waarbij
ook het omsloten vlak wordt gesuggereerd, zodat we niet alleen de werking
van figuur-achtergrond krijgen, maar ook de suggestie van ronding binnen de
omtrek: pseudoheteronomie door suggestie.
HET CONFLICT TUSSEN ONMIDDELLIJK MIMETISCH MEDIUM EN
VERSCHIJNING (3):
IN HETEROGENE MEDIA
Het voorbeeld van de omtrekslijn is tevens een voorbeeld van heterogeen
medium (combinatie van media met verschillende kleinste elementen, en/of
soorten scala's daarvan, en/of graden van combineerbaarheid, zie III, 1). Vele heterogene media worden suggestief gelezen
(omsloten vlakken als ronding, en omtrekslijn als 'omtrek'). Dan is er
sprake van pseudoheteronomie door suggestie.


De combinatie van tweedimensionaal en driedimensionaal is pas heteronoom als
het tweedimensionale onderdeel volledig autonoom is, zoals wanneer een spiegel achter een raam is geplaatst.
Zeer overtuigend is daarom de combinatie in de Gesu in Rome, omdat de zwevende figuren
die opstijgen naar het
architectuuraal raam waardoorheen de hemel is gesuggereerd, niet van een
achtergrond zijn voorzien. In alle andere gevallen is de combinatie
autonoom.
Autonoom bij uitstek zijn combinaties van een geneutraliseerd met een niet-geneutraliseerd
mimetisch medium, combinatie van onbeperkt combineerbaar met monotonaal, enzovoort.
HET CONFLICT TUSSEN ONMIDDELLIJK MIMETISCH MEDIUM
EN VERSCHIJNING (4): IN DE VERANDERLIJKE VISUELE VERSCHIJNING
In onveranderlijke media kunnen alleen
onveranderlijke originelen worden weergegeven.
Geeft men toch veranderlijke originelen weer
(een auto op de renbaar) dan ontstaat de indruk
van autonomie. Dat kan worden opgevangen door selectie van de
verschijning: door uit de beweging dié momenten te kiezen die zich lenen voor onveranderlijke lectuur
(het kantelmoment bij heupwiegen, het neerkomen van de voet bij de
Primavera), en.zodoende de veranderlijke verschijning in een voor eeuwig
onveranderlijke om te zetten. Een andere methode is het kiezen van een stilstaande
verschijning - stedelijk
of argrarisch landschap
of stilleven. In beide gevallen krijgen we pseudoheteronomie door
aanpassing van de verschijning.
Om bewegingen van levende wezens na te bootsen wordt meestal het
menselijk lichaam gebruikt (ofwel lichaam als lidmaat zoals bij
Chinese draak, ofwel lichaam als lichaam bij nabootsen van robot of
'masker'', ofwel hand of vinger als lichaam, zoals in de poppenkast).
Deze media zijn heteronoom. Bij gebruik van machines maakt het
mechanische van de beweging het medium autonoom. Pseudoheteronomie kan worden verkregen door
selectie of aanpassing van de verschijning: het beeld van een robot.
In de film is
de overgang van organische naar mechanische beeld-per-beeldbeweging -
van heteronomie naar autonomie - gemakkelijk
zichtbaar te maken door vertragen van de
projectiesnelheid.
Alle andere heterogene combinatie kunnen ook hier voorkomen: denk aan
de combinatie van tekenfilm en echte film.
PARAGRAAF TWEE: DE WISSELWERKING TUSSEN MIMETISCHE MEDIUM EN VERSCHIJNING
Waar er pseudoheteronomie ontstaat door aanpassing van de verschijning
verdwijnt het mimetisch medium als autonoom waargenomen gegeven, en
wordt er een nieuw origineel geschapen. Ook na invulling van de suggestie (blokkenman
lezen als geronde vorm) verdwijnt in de verschijing alles wat autonoom
is aan het medium (het tweedimensionale, de arceringen, of de staafjes of
blokken), maar ditmaal wordt er geen nieuw origineel geschapen. Ook bij
neutralisering valt het niet langer op dat het naakt wit is, en niet
huidkleurig.
Daar staat tegenover dat er bij suggestieve en geneutraliseerde mimetische
media gemakkelijk een afwisseling kan ontstaan tussen de letterlijke en de
suggestieve of geneutraliseerde lectuur. Terwijl bij suggestieve of
geneutraliseerde lectuur alles wat autonoom is aan het medium over het hoofd
wordt gezien, valt het bij letterlijke lectuur des te meer op: pas tegen de
achtergrond van de ronding die ze moeten suggereren, valt op dat arceringen
discrete lijnen zijn, en pas tegen de achtergrond van de huid valt op dat
het marmer eigenlijk wit is.
Deze dubbele lectuur beïnvloedt de manier waarop we de verschijning
waarnemen - zodat ook die verschijning een nieuwe dimensie krijgt tengevolge
van de aanwezigheid van een mimetisch medium. Geven we een overzicht.
HET EFFECT VAN AUTONOME MEDIA OP HET ORIGINEEL (1):
DRIEDIMENSIONALE MEDIA
Belangrijk is hier vooral het effect van geneutraliseerde
parameters. Zo zijn in de
beeldhouwkunst toonmedia de regel. We lezen een marmeren beeld niet als een origineel met een
witte huid, zoals bij pseudoheteronomie door aanpassing van de
verschijning het geval zou zijn. Maar het wit van het marmer,
dat we blijven zien bij letterlijke lectuur, maakt het beeld niettemin veel
serener: het is alsof we de verschijning onwillekeurig aanpassen aan het
mimetisch medium. Hetzelfde geldt voor het moeilijk onder woorden te brengen
werking van geoxideerd brons of hout.
Ook beperkte combineerbaarheid heeft een merkbare invloed. Ondanks het
effect van de suggestie, blijft de blokken-Gormley 'brokkelig' overkomen
en de staafjes-Gormley en de draad-Oliveira als 'immaterieel'. Dat
geldt ook voor de robotachtige beweging die het gevolg is van het
gebruik van motoren: al is het de bedoeling dat we het 'schokken' over
het hoofd zien, die schokjes geven de beweging van de pop niettemin iets
robotachtigs - denk aan de pop waar Casanova mee
danst in Fellini's gelijknamige film.
HET EFFECT VAN AUTONOME MEDIA OP HET ORIGINEEL.(2):
TWEEDIMENSIONALE MEDIA
Onderzoeken we eerst de invloed van toonmedia:
houtsnede, kopergravure, ets, zwarte kunst, houtgravure, en
zwart-witfotografie. Op het eerste gezicht kunnen die een doorsnee
origineel alleen gebrekkig weergeven: de werkelijkheid is immers kleurig
- behalve dan 's nachts. Maar de waarneming van kleur is
neutraliseerbaar. We weten al dat daarom de waarneming van een
verschijning in zwart-wit niet wordt beschouwd als de weergave van
zwart-witte wezens, of van een nachtelijk tafereel, maar als de weergave
van een gekleurd origineel, al blijft de invulling in het ongewisse. Dat
neemt niet weg dat de reductie tot zwart-wit zijn gevolgen heeft voor de
manier waarop we het (in wezen kleurige) origineel opvatten: het lijkt 'serener' 'strenger',
'ascetischer'
en vaak ook 'nachtelijker' of 'lichtender' in emotionele zin, zeker als
de kunstenaar door de verdeling van licht en donker een lectuur in die
zin in de hand werkt.


Op de mezzotint van Goya hieronder geeft de maansikkel aan dat we te maken hebben met een nachtelijk tafereel in letterlijke zin. Maar het volstaat om te vergelijken met de ets van Rembrandt om te zien hoe de reductie tot zwart-wit - of positief gezien: de concentratie op de relatie tussen licht en donker - aan beide beelden een emotionele

resonantie verleent die veel sterker is dan bij een weergave in kleuren:

Het niet-geneutraliseerde origineel wordt onmerkbaar omgevormd tot een strenger, ascetischer, 'nachtelijker' of 'lichtender'
origineel. Bij een saguine kan het
gaan om een meer 'broeierig' origineel.
Hetzelfde geldt als bij tweedimensionale media de materialiteit van het
suggererend medium transparant is: denk aan de werking van transparante
media zoals glasramen of de kleurendia's van Jeff Wall (te vergelijken
met de onaardse heldere tonen van instrumenten). We lezen deze
originelen niet als van binnenuit lichtgevende wezens, zoals we zouden
doen bij aanpassing van de verschijning aan het mimetische medium, maar wel
als wezens met een bijzondere 'uitstraling', als 'onwerkelijk lichtend', transcendent.
Dat geldt ook voor de 'toverachtige' wereld van vele stripverhalen in
monochrome vlakken in vele kleuren, en voor het moeilijk te omschrijven effect
van de glanzende materialiteit van het mimetisch medium bij weergave van een
korstige verschijning zoals bij Yves Noir.


Ook getrapte scalering werkt autonoom, zoals in de houtsnede en de linoleumsnede bij Frans Masereel: de versterkte contrasten suggereren een onaardse sfeer (ook bij zwart-wit van toreador van Picabia):

Ook beperkte combineerbaarheid heeft ingrijpende effecten. Bij de reductie van het gehele spectrum van tonen tot enkele trappen in mimetische media met monochrome of monotonale vlakken sluit het weglaten van de tonale verglijding aan bij de neiging om over tonale verschillen heen de lokaalkleur te lezen (en bij de eigenaard van endogene beelden), terwijl de ruimtelijke werking overeind blijft omdat andere sleutels voor driedimensionaliteit werkzaam blijven. Het aanbrengen van zwarte omtrekslijnen versterkt het effect daarvan, en kan overigens worden beschouwd als een reductie van de gradatie in licht-donker tot twee trappen: die van de omschreven lokaalkleur en zwart. Maar dat neemt niet weg dat de verschijning er veel lichtender, zonniger en kleurrijker uitziet dan bij een echt heteronome weergave het geval zou zijn (of immateriëler, goddelijker, onstoffelijker zoals op Malevitsj).

Korrel en arceringen hebben een gelijkaardig effect. We wezen er al op dat in de mezzotint het oppervlak niet als een verzameling puntjes wordt gelezen, maar als een gerond of grijs oppervlak. Maar de korrel van zowel mezzotint als fotografie maakt dat de verschijning niettemin zijn gladheid verliest en als ruwer wordt ervaren. Ook arceringen worden gelezen als de schaduwen of de toon op een oppervlak, en niet als een verzameling losse 'draden'. Maar hoe dichter de arcering, hoe tastbaarder de verschijning overkomt, en hoe wijder, hoe immateriëler:


Op de 'Dood van Maria' van Rembrandt hierboven is het effect
leesbaar binnen één en dezelfde prent, omdat er een scala is van
dichtheid van de arceringen.
Ook de diverse soorten toets in mimetische media met voorgevormde elementen
hebben een effect op de verschijning die ze suggereren. Bij Georges
Seurat worden alle stoffelijke eigenschappen die de verschijning zou
hebben bij heteronome weergave van de verschijning vervangen
door de eigen tactiele
kwaliteit van de homogene toets. Het lijkt alsof de hele wereld van een
ander soort stof is gemaakt, en omdat ook de verduisterende werking van
het licht-donker is weggelaten, baadt de verschijning in een heel ander
soort licht dan dat van de werkelijke wereld die er model voor stond. In de mozaïek lezen we, net zoals bij
arceringen, in eerste instantie de voegen tussen de steentjes weg. Maar
het opbreken van het organische lichaam in talloze kleine onderdeeltjes
blijft niet zonder gevolgen. Vele figuren op mozaïeken lijken te bestaan
uit talloze lichtende of flonkerende facetten en krijgen daardoor van
nature het karakter van gewichtsloze 'spirituele' verschijningen.

Tegen de achtergrond van het bovenstaande wordt duidelijk hoezeer ook
fotografie nog autonome elementen bevat, al wordt ze in de regel
beschouwd als een medium met onbeperkte combineerbaarheid die een 'natuurgetrouwe
weerspiegeling' van de werkelijkheid toelaat. Het volstaat om vele afdrukken van éénzelfde negatief met elkaar te vergelijken om vast te stellen hoezeer
het autonome onmiddellijk mimetisch medium de verschijning zoals het eruit
zou zien bij heteronome weergave transformeert. Dat geldt
niet alleen voor de materialiteit, maar ook voor kleur en toon, bij
uitstek bij vele digitale beelden. De scherptegraad, kleurintensiteit
en lichtsterkte overtreft vaak die van de werkelijkheid. De
transparantie van schermen en dia's doet daar nog een schepje bovenop:
ze verleent de verschijning een supranormale lichtkracht (vergelijkbaar
met die van zondoorschenen glasramen). Dat maakt
afdoende duidelijk hoe misleidend het is om fotografie te laten doorgaan
voor een letterlijke beeld van het model.
Bij tweedimensionale bewegende beelden voegt zich hierbij het effect van
autonomie bij de weergave van beweging - denk aan schoksgewijze
vooruitgang bij vertraagde film.