VERANDERLIJKE EN ONVERANDERLIJKE VERSCHIJNINGEN
Minder opvallend, maar niet minder belangrijk is de indeling van
verschijningen in veranderlijke en onveranderlijke.
Herinneren we eraan dat we in dit deel verschijningen classificeren, geen
mimetische media. Al bij onmiddellijke
mimesis kan er een verschil zijn tussen het medium en de verschijning:
al kan een onveranderlijk onmiddellijk mimetisch medium alleen
onveranderlijke verschijningen weergeven, een veranderlijk kan zowel
veranderlijke als onveranderlijke weergeven. Maar het verschil wordt pas manifest bij middellijke mimesis. Het schrift als uitvoeringwekkend
tekens is onveranderlijk als het niet wordt gelezen en veranderlijk als
het wordt gelezen, het gesproken woord als voorstellingopwekkend teken is
veranderlijk, en objecten als voorstellingopwekkend teken zijn in de
regel onveranderlijk. Maar zowel veranderlijke als onveranderlijke
voorstellingopwekkende tekens kunnen verschijningen oproepen die zowel
veranderlijk als onveranderlijk zijn: een stilstaand
voorstellingopwekkend object zoals een reliek kan veranderlijke
verschijningen oproepen: denk aan de piano van Liszt of de gasovens van Buchenwald. Omgekeerd kunnen
veranderlijke middellijke mimetische media een onveranderlijke
verschijning oproepen: denk aan ekfrasis, of een melodie die een land
moet oproepen zoals in Borodins 'Steppen van Midden Azië'.
In de natuur komt een heel spectrum van verschijningen voor tussen
onveranderlijk en veranderlijk.
In de wereld van het beeld komen veel onveranderlijke verschijningen
voor die in de werkelijkheid niet kunnen bestaan - denk aan de voor
eeuwig onbeweeglijke minnaars op Keats'Grecian Urn - evenals vele
veranderlijke beelden van wat in de werkelijkheid onveranderlijk lijkt (tijdloep).
COMBINATIE VAN ONVERANDERLIJKE EN VERANDERLIJKE
VERSCHIJNINGEN
Binnen een enkelvoudige unisensoriële verschijning kunnen beide gemengd zijn:
een veranderlijke
actie op de voorgrond tegen een onveranderlijk landschap op de
achtergrond. De combinatie kan ook 'artificieel' zijn in de zin dat ze
alleen als beeld denkbaar is, zoals bij de bewegende bladeren op de foto
van David Claerbout.
Belangrijker is de menging als twee verschillende mimetische media
bijdragen tot het produceren van één enkelvoudige verschijning. Beide
onderdelen kunnen dan ofwel veranderlijk, ofwel onveranderlijk zijn,
maar het ene kan ook veranderlijk zijn en het andere onveranderlijk. Dat laatste
is het geval bij het stripverhaal als
een onveranderlijk visueel beeld wordt gecombineerd met een dialoog of
met een narratieve tekst die een veranderlijke verschijning beschrijft.
Dat valt in geen van beide gevallen op omdat het gesproken woord wordt
weergegeven als geschreven woord, dat, als puur visueel gegeven, een
'tekening' is, die geruisloos met het overige onveranderlijke beeld kan
worden gecombineerd. Nog minder valt een heterogene combinatie op als het ene
onderdeel onmiddellijk is en het andere middellijk, zoals bij de Burgers van Calais
waarbij een stilstaand onmiddellijk
beeld is ingebed in een bewegend middellijk beeld (voorstelling).
Ook bij verbale voorstellingopwekkende tekens valt het niet op dat er
vaak menging is van veranderlijke en onveranderlijke verschijning, ditmaal niet omdat
ze er allebei onveranderlijk uitzien zoals in het stripverhaal, maar
omdat ze beide worden opgeroepen door de lectuur van de woorden - dooreen veranderlijk keten van voorstellingopwekkende tekens. Dat geldt hier
voor zowel onderdelen van éénzelfde verschijning (handeling tegen
onbewogen achtergrond, zoals in Schnee), als voor combinatie in bimediale beelden (veranderlijke onmiddellijke
dialoog in onveranderlijke middellijk opgeroepen omgeving).
Bij optelling van enkelvoudige verschijningen in de tijd kunnen onveranderlijke verschijningen
volgen op veranderlijke, of omgekeerd: het slagveld na de veldslag.