het zelfbeeld tussen spiegel en dagboek
 

inleiding




"God hath given you one face and you make yourselves another"
William Shakespeare, Hamlet.

In dit boek stappen we af van de gewoonte om de ontwikkeling van het zelfbeeld te koppelen aan het verschijnen van het zelfportret in de schilderkunst. Het zelfportret als stilstaand visueel beeld is immers een bijzondere variant van wat we meer algemeen het zelfbeeld zullen noemen. Van dat zelfbeeld verkennen we stap voor stap alle varianten. Na het visuele zelfbeeld, komen het auditieve, het audiovisuele, en het vertelde zelfbeeld aan bod, en naast het zelfportret het zelfdrama. Vervolgens situeren we het zelfbeeld tussen andere onderwerpen ('genres'). Daarna onderzoeken we waarin het zelfbeeld verschilt van nauw verwante fenomenen waar het vaak mee wordt verward: het werkelijke zelf, en wat we, naar analogie van het zelfbeeld, het zelfteken zullen noemen. Nadat we werkelijk zelf, zelfbeeld, en zelfteken hebben onderscheiden, beschrijven we de vele manieren waarop ze met elkaar worden gemengd. Ten slotte tonen we in de epiloog aan hoe de vele soorten zelfbeelden niet alleen het zelfbewustzijn be´nvloeden, maar ook bijdragen tot de tijdruimtelijke uitbreiding van het zelf - in de limiet tot zijn alomtegenwoordigheid en onsterfelijkheid.

Bij deze verkenning hanteren we een historisch model dat geen aaneenschakeling is van 'spectaculaire revoluties' met 'fundamenteel verschillende' voor-en-na's, laat staan dialectische bewegingen in plechtige maten van drie. In de werkelijke wereld verandert alles gestaag en op vele fronten tegelijk: zoals evolutie is geschiedenis een kwestie van het innemen van telkens nieuwe niches op de talloze vertakkingen van een steeds breder wordende waaier van mogelijkheden.

We hopen dat deze verkenning de lezer op een nieuwe manier zal doen omgaan met zijn zelf en zijn zelfbeeld - maar vooral dat het een bron van inspiratie moge wezen voor kunstenaars uit alle takken van de beeldproductie.