|
TOEPASSINGEN: TEKENS AAN DE WAND
objet de désir ©
SB
Hieronder volgen een aantal toepassingen van de
kunsttheorie van Stefan Beyst
In de loop van 2006 zullen steeds meer voorbeelden worden toegevoegd tot
we uiteindelijk een overzicht hebben van de belangrijkste - of meest in
het oog lopende - realisaties op het vlak van verbale (al dan niet
voorstellingopwekkende) tekens die willen doorgaan voor plastische
kunst. De niet-verbale tegenhangers hiervan worden behandeld in
toepassingen 2). Als je wilt verwittigd
worden van nieuwe toepassingen, stuur dan gewoon een
mail met
de vermelding 'oefeningen'.
Omdat vele lezers via zoekmachines rechtstreeks op de naam van een
kunstenaar uitkomen, moeten we elke bijdrage schrijven alsof ze een op
zich staand geheel is. Daarom zijn herhalingen niet uitgesloten,
waarvoor we het nodige begrip vragen....
ALFABETISCH:
baldessari
bochner
eerdekens
picasso kosuth
nauman on kawara
vautier
weiner
wool
HISTORISCH:
PABLO PICASSO (1881-1973)
Picasso was de eerste die in 1913 de letters terug introduceerde
op het doek waar ze lange tijd uit verbannen waren.
Het gaat hier gewoon om het knipsel van een krant dat in een nabootsing
is geïntegreerd. Maar zijn voorbeeld deed velen een stap verder zetten.
rené
magritte (1998-1967)
Op het bekende 'Ceci n'est pas une pipe' staan ook letters. Maar
ditmaal maken ze geen deel uit van de nabootsing: ze doen er integendeel
een uitspraak over.
Al is het geheel geschilderd met verf op doek, het is geen kunstwerk,
maar een uitspraak over mimesis.
BEN VAUTIER (°1935)
Ben Vautier schidert allerlei verbale uitspraken op panelen zoals: 'J'ai voulu
abandonner l'art, mais j'en ai fait de l'art', 'L'oeuvre ici s'identifie au message',
'Art est un mot
écrit':
Uitspraken over
kunst, geen kunst.
Ben Vautier produceert ook
niet-verbale uitspraken over kunst
BALDESSARI JOHN (°1931)
Tegen het einde van zestiger jaren begon John Baldessari 'text paintings'
te maken waarop hij teksten schilderde zoals 'Pure Beauty' (1967) of: 'A
two-dimensional surface without any articulation is a dead experience'
(1967). 'What Is Painting'
(1966–68) bestaat uit een op doek geschilderde tekst die eindigt met de
woorden 'Art is a creation for the eye and can only be hinted at with
words.' Naar het voorbeeld van Magritte gaat Baldessari weldra de teksten
combineren met foto's: een foto van een glas gecombineerd met de
uitspraak: 'A glass is a glass'. We hebben hier te maken met eerder
goedkope verbale uitspraken over kunst. Andere uitspraken van John
Baldessari zijn niet-verbaal.
MEL BOCHNER (°1940)
Mel Bochner is een van de pioniers van 'conceptuele kunst'. Hij
gebruikte letters op doek in uitspraken als 'Language is Not Transparent'.
Hij gebruikt niet alleen letters, maar ook andere symboolsystemen zoals
meten en tellen, zoals in de 'measurement pieces' vanaf 1969. Mel
Bochner schrijft niet alleen stellingen neer, hij maakt ook ideeën zoals
'tussenheid' zichtbaar: ''Thoughts made visible'. Dat belet niet dat de
visualisering van het gesproken woord iets heel anders is dan het
visualisering van een gedachte, wat weer iets heel anders is dan
concrete voorbeelden geven van een idee. In geen van deze drie gevallen
volstaat het 'visualiseren' om iets tot kunst te maken... In het beste
geval hebben we te maken met goedkope filosofische gedachten verpakt in
min of meer geslaagde design van letters, cijfers of diagrammen...
Overigens zijn er interessantere 'ideeën' dan 'tussenheid', niet?
JOSEF KOSUTH (°1945)
De semiotisch/linguïstische benadering stelde het beeld gelijk met het teken.
Dat gaf een sterke impuls aan de conceptuele kunst. Joseph Kosuth bootst
niet langer na. In de plaats daarvan laat hij definities uit woordenboeken
zien,
samen met een foto en het echte ding in 'One and three chairs' (1965).
Dat de letters daarbij verschillende kleuren hebben zoals in 'Four
colors for words' (1966) maakt ze nog niet tot visuele kunst.
We hebben hier gewoon te maken met het semiotisch gebruik van het medium
BRUCE NAUMAN (°1941)
In 1967 komt Bruce Nauman ons vergasten op volgende uitspraak:
'The true artist helps the world by revealing mystic truths'.
Maar het is niet omdat deze diepzinnige wijsheid in spiraalvorm in
neonletters aan de wand van het museum is gehangen dat ze plots
kunst zou geworden zijn. En dat geldt ook als de woorden geschilderd
zijn. Men kan overigens ook bedenkingen hebben bij een andere uitspraak
van Bruce Nauman, ditmaal gewoon in een interview: '“If I was an artist
and I was in the studio, then whatever I was doing in the studio must be
art'.
LAWRENCE WEINER (°1940)
Vanaf 1968 ontpopt Lawrence Weiner zich tot een vertegenwoordiger
van conceptuele kunst. Dit begrip dekt vele ladingen. In een eerste reeks
gevallen gaat het gewoon om een soort partituren voor het maken van
visuele objecten. Andere, zoals de voren in asfalt, zijn gewoon
tentoongestelde werkelijkheid.
Nog andere kunnen worden beschouwd als voorstellingopwekkende
tekens, zoals de reeks 'En route' (2005).
We hebben hier te maken met een soort 'visuele poëzie': literatuur
waarbij de letter- en woorddesign een grote rol speelt.
Nog andere ten slotte zijn gewoon verbale uitspraken over kunst, zoals
de ‘Declaration of Intent’
van 1968:
“(1) The artist may construct the piece.
(2) The piece may be fabricated.
(3) The piece may not be built.
[Each being equal and consistent with the intent of the artist, the decision as to condition rests with the receiver upon the occasion of receivership.]”:
Om te begrijpen waarom de man zich niettemin een plastisch kunstenaar
voelt, en met name een beeldhouwer, verwijzen we naar: 'Lawrence
Weiner: en het vlees is woord geworden'
ON KAWARA (°1933)
Op 4 January 1966 begon On Kawara met de 'Today
Series': een reeks van inmiddels meer dan tweeduizend doeken waarop data
zijn geschilderd, soms vergezeld van woorden en voorzien van een
krantenknipsel van die dag in een bijbehorende box. Een en ander kan in
de geest van de toeschouwer voorstellingen oproepen, maar welke
voorstellingen dat zijn is niet dwingend vastgelegd, zelfs niet als we
naast de datum ook nog een aanwijzing krijgen zoals 'One thing/Vietnam'. We hebben hier dus wel te maken met mimesis, maar
slechts met een voorvorm van kunst.
Zelfs dan zijn het alleen maar de voorstellingen, niet de
'schilderijen' die iets met kunst te maken hebben. Het gaat hier dus
niet om schilderkunst, maar om een zeer primitieve vorm van literatuur.
vergelijkbaar met een autobiografie die zou bestaan uit een opeenvolging
van data die met zeer veel zorg kalligrafisch zijn neergeschreven.
FRED EERDEKENS (°1951)
Een heel intelligente en boeiende variant vinden we bij
Fred Eerdekens. Door een
uitgekiende belichting worden zorgvuldig uitgezochte objecten omgezet in woorden.
Daarbij verschijnen uitspraken op de wand als: 'God/Ego' (1990), 'Holy
Spirit come Home' (1997),'Could suggest something vague and unclear'
(1999), 'Men ga een zachter gang' (1999), 'Life itself is not enough'
(1999), 'Neo Deo' (2002), 'Tralala' (2002), 'Mhmmm' (2002), 'Passage
Histoire (2003), 'Minimum' (2004), 'Ooohaah!' (2004), 'Forever' (2005'
'Words Gone' (2005), 'I hate Words' (2005), 'In a name' (2005).
Fred Eerdekens' creaties zijn echter meer dan zomaar verbale uitspraken
over de wereld. Wat ze interessant maakt is in de eerste plaats het feit
dat de objecten waaruit de woorden tevoorschijn komen zelf ook een
wezenlijke bijdrage leveren aan de draagwijdte van de boodschap. Zeer
geslaagd in dat opzicht is 'Neo Deo' (2002):
De gesofisticeerde letterdesign doet hier op visueel vlak wat rijm,
alliteratie, assonantie en meerzinnigheid traditioneel op het auditieve
vlak doen.
CHRISTOPHER WOOL (°1955)
In de negentiger jaar schilderde Christopher Wool teksten in wit en
zwart op doek, zodanig gesplitst, uitgeveegd of beschadigd dat de
betekenis slechts geleidelijk doordringt. Dat heeft niets van doen met
kunst als mimesis: we hebben hier
gewoonweg te maken met letterdesign van (in de regel: niet-literaire)
teksten.
© Stefan Beyst,
2005-2006
Reacties: beyst.stefan@gmail.com
Op
de hoogte blijven van nieuwe teksten:
mailinglist
zie ook:
stefan beyst over hedendaagse kunstenaars
lezingen op aanvraag
|
