home over kunst over kunstenaars besprekingen info/contact

TOEPASSINGEN: TEKENS AAN DE WAND


objet de désir © SB

Hieronder volgen een aantal toepassingen van de kunsttheorie van Stefan Beyst

In de loop van 2006 zullen steeds meer voorbeelden worden toegevoegd tot we uiteindelijk een overzicht hebben van de belangrijkste - of meest in het oog lopende - realisaties op het vlak van verbale (al dan niet voorstellingopwekkende) tekens die willen doorgaan voor plastische kunst. De niet-verbale tegenhangers hiervan worden behandeld in toepassingen 2). Als je wilt verwittigd worden van nieuwe toepassingen, stuur dan gewoon een mail met de vermelding 'oefeningen'.

Omdat vele lezers via zoekmachines rechtstreeks op de naam van een kunstenaar uitkomen, moeten we elke bijdrage schrijven alsof ze een op zich staand geheel is. Daarom zijn herhalingen niet uitgesloten, waarvoor we het nodige begrip vragen....

ALFABETISCH:

baldessari bochner eerdekens picasso kosuth nauman on kawara vautier weiner wool



HISTORISCH:


PABLO PICASSO (1881-1973)

Picasso was de eerste die in 1913 de letters terug introduceerde op het doek waar ze lange tijd uit verbannen waren. Het gaat hier gewoon om het knipsel van een krant dat in een nabootsing is geïntegreerd. Maar zijn voorbeeld deed velen een stap verder zetten.




rené magritte
(1998-1967)

Op het bekende 'Ceci n'est pas une pipe' staan ook letters. Maar ditmaal maken ze geen deel uit van de nabootsing: ze doen er integendeel een uitspraak over. Al is het geheel geschilderd met verf op doek, het is geen kunstwerk, maar een uitspraak over mimesis.




BEN VAUTIER (°1935)


Ben Vautier schidert allerlei verbale uitspraken op panelen zoals: 'J'ai voulu abandonner l'art, mais j'en ai fait de l'art', 'L'oeuvre ici s'identifie au message', 'Art est un mot écrit':




art est un mot écrit

Uitspraken over kunst, geen kunst.

Ben Vautier produceert ook niet-verbale uitspraken over kunst





BALDESSARI JOHN (°1931)

Tegen het einde van zestiger jaren begon John Baldessari 'text paintings' te maken waarop hij teksten schilderde zoals 'Pure Beauty' (1967) of: 'A two-dimensional surface without any articulation is a dead experience' (1967). 'What Is Painting' (1966–68) bestaat uit een op doek geschilderde tekst die eindigt met de woorden 'Art is a creation for the eye and can only be hinted at with words.' Naar het voorbeeld van Magritte gaat Baldessari weldra de teksten combineren met foto's: een foto van een glas gecombineerd met de uitspraak: 'A glass is a glass'. We hebben hier te maken met eerder goedkope verbale uitspraken over kunst. Andere uitspraken van John Baldessari zijn niet-verbaal.






MEL BOCHNER (°1940)

Mel Bochner is een van de pioniers van 'conceptuele kunst'. Hij gebruikte letters op doek in uitspraken als 'Language is Not Transparent'. Hij gebruikt niet alleen letters, maar ook andere symboolsystemen zoals meten en tellen, zoals in de 'measurement pieces' vanaf 1969. Mel Bochner schrijft niet alleen stellingen neer, hij maakt ook ideeën zoals 'tussenheid' zichtbaar: ''Thoughts made visible'. Dat belet niet dat de visualisering van het gesproken woord iets heel anders is dan het visualisering van een gedachte, wat weer iets heel anders is dan concrete voorbeelden geven van een idee. In geen van deze drie gevallen volstaat het 'visualiseren' om iets tot kunst te maken... In het beste geval hebben we te maken met goedkope filosofische gedachten verpakt in min of meer geslaaghet design van letters, cijfers of diagrammen...


Overigens zijn er interessantere 'ideeën' dan 'tussenheid', niet?





JOSEF KOSUTH (°1945)

De semiotisch/linguïstische benadering stelde het beeld gelijk met het teken. Dat gaf een sterke impuls aan de conceptuele kunst. Joseph Kosuth bootst niet langer na. In de plaats daarvan laat hij definities uit woordenboeken zien, samen met een foto en het echte ding in 'One and three chairs' (1965). Dat de letters daarbij verschillende kleuren hebben zoals in 'Four colors for words' (1966) maakt ze nog niet tot visuele kunst. We hebben hier gewoon te maken met het semiotisch gebruik van het medium






BRUCE NAUMAN (°1941)

In 1967 komt Bruce Nauman ons vergasten op volgende uitspraak: 'The true artist helps the world by revealing mystic truths'. Maar het is niet omdat deze diepzinnige wijsheid in spiraalvorm in neonletters aan de wand van het museum is gehangen dat ze plots kunst zou geworden zijn. En dat geldt ook als de woorden geschilderd zijn. Men kan overigens ook bedenkingen hebben bij een andere uitspraak van Bruce Nauman, ditmaal gewoon in een interview: '“If I was an artist and I was in the studio, then whatever I was doing in the studio must be art'.




LAWRENCE WEINER (°1940)

Vanaf 1968 ontpopt Lawrence Weiner zich tot een vertegenwoordiger van conceptuele kunst. Dit begrip dekt vele ladingen. In een eerste reeks gevallen gaat het gewoon om een soort partituren voor het maken van visuele objecten. Andere, zoals de voren in asfalt, zijn gewoon tentoongestelde werkelijkheid. Nog andere kunnen worden beschouwd als voorstellingopwekkende tekens, zoals de reeks 'En route' (2005). We hebben hier te maken met een soort 'visuele poëzie': literatuur waarbij de letter- en woorddesign een grote rol speelt.
Nog andere ten slotte zijn gewoon verbale uitspraken over kunst, zoals de ‘Declaration of Intent’ van 1968:

“(1) The artist may construct the piece.
(2) The piece may be fabricated.
(3) The piece may not be built.
[Each being equal and consistent with the intent of the artist, the decision as to condition rests with the receiver upon the occasion of receivership.]”

:

Om te begrijpen waarom de man zich niettemin een plastisch kunstenaar voelt, en met name een beeldhouwer, verwijzen we naar: 'Lawrence Weiner: en het vlees is woord geworden'





ON KAWARA (°1933)

Op 4 January 1966 begon On Kawara met de 'Today Series': een reeks van inmiddels meer dan tweeduizend doeken waarop data zijn geschilderd, soms vergezeld van woorden en voorzien van een krantenknipsel van die dag in een bijbehorende box. Een en ander kan in de geest van de toeschouwer voorstellingen oproepen, maar welke voorstellingen dat zijn is niet dwingend vastgelegd, zelfs niet als we naast de datum ook nog een aanwijzing krijgen zoals 'One thing/Vietnam'. We hebben hier dus wel te maken met mimesis, maar slechts met een voorvorm van kunst. Zelfs dan zijn het alleen maar de voorstellingen, niet de 'schilderijen' die iets met kunst te maken hebben. Het gaat hier dus niet om schilderkunst, maar om een zeer primitieve vorm van literatuur. vergelijkbaar met een autobiografie die zou bestaan uit een opeenvolging van data die met zeer veel zorg kalligrafisch zijn neergeschreven.






FRED EERDEKENS (°1951)

Een heel intelligente en boeiende variant vinden we bij Fred Eerdekens. Door een uitgekiende belichting worden zorgvuldig uitgezochte objecten omgezet in woorden. Daarbij verschijnen uitspraken op de wand als: 'God/Ego' (1990), 'Holy Spirit come Home' (1997),'Could suggest something vague and unclear' (1999), 'Men ga een zachter gang' (1999), 'Life itself is not enough' (1999), 'Neo Deo' (2002), 'Tralala' (2002), 'Mhmmm' (2002), 'Passage Histoire (2003), 'Minimum' (2004), 'Ooohaah!' (2004), 'Forever' (2005' 'Words Gone' (2005), 'I hate Words' (2005), 'In a name' (2005).









'god/ego'
(1990)



passage histoire
(2003)

Fred Eerdekens' creaties zijn echter meer dan zomaar verbale uitspraken over de wereld. Wat ze interessant maakt is in de eerste plaats het feit dat de objecten waaruit de woorden tevoorschijn komen zelf ook een wezenlijke bijdrage leveren aan de draagwijdte van de boodschap. Zeer geslaagd in dat opzicht is 'Neo Deo' (2002):




'neo deo' (2002)

De gesofisticeerde letterdesign doet hier op visueel vlak wat rijm, alliteratie, assonantie en meerzinnigheid traditioneel op het auditieve vlak doen.



CHRISTOPHER WOOL (°1955)

In de negentiger jaar schilderde Christopher Wool teksten in wit en zwart op doek, zodanig gesplitst, uitgeveegd of beschadigd dat de betekenis slechts geleidelijk doordringt. Dat heeft niets van doen met kunst als mimesis: we hebben hier gewoonweg te maken met letterdesign van (in de regel: niet-literaire) teksten.

© Stefan Beyst, 2005-2006



Reacties: beyst.stefan@gmail.com



Op de hoogte blijven van nieuwe teksten: mailinglist


zie ook: stefan beyst over hedendaagse kunstenaars


zoek op deze site

powered by FreeFind