classificatie auditieve fenomenen

sonore wezens




TE RANGSCHIKKEN:

Eerder degeneratie in opgenomen bewegingopwekkend impulsen van imaginair orkest:
(Klaus Schulze Moondawn 1976 eerste met moog synthesiser, lange tonen met repetitief dansritme  onder impuls van Tangerine Dream (vanaf 1967)

langgerekte tonen zoals in de King Learsuite van Ussachevsky 1956 Atmosphťres Ligeti (zonder percussie) micropolyfonie voor shimmering


https://www.youtube.com/watch?v=mvqwNXJJjU4  Christophe Bertrand Satka (2008)
Vele mengvormen Henry Brant's "Orbits: A Spatial Symphonic Ritual" (for 80 trombones, organ, and soprano) at the Guggenheim Museum (June 21, 2009).
Alin Luciers werken? eerder puur interessante composities zonder mimetische waarde.
Steen Andersson Kwartet (1999) in niet-geoctavieerde ruimte met glissando's (zoals Haas).(nauw verbonden met echte bewegingen)
Fragili Incanti Simone Movio (2006) (ook drukkere zwermen)
Tangerine dream Phaedra 1974
Checken Grisey zonsondergang).
PK & SLS, Verwijderd Five more stringquartets pri aat
Combinaties
Haast alle werken van Xenakis Shaar 1983
Ook de sequenza's van Berio nakijken.
Luca Francesconi: cobalt/scarlet two colours of dawn (2000): (maat in midden)(dalende ladder zoals In Vain, punten, langgerekte tonen, kleine motieven, herhaalde noten)
Tristan Murail: Treize couleurs du soleil couchant (1978): lange noten (ongebroken of zinderend), 'arpeggios', korte motiefjes, meestal herhaald


(toonreeksen, herhaalde klanken, langgerekte akkoorden) Interessant om te zien is hoe de bewegingssturing an het robotorkest verhindert dat we de geluiden als sonore wezens lezen; we proberen ze te koppelen aan de handbewegingen van Bradt. Idem voor Kristof Lauwers die problemen heeft met het feit dat elektronische geluiden ongeproduceerd lijken en ze daarom aan onderdelen van wasmachines koppelt.


NEGATIEVE VOORBEELDEN

Xenakis, Pleiades (1979); slagwerk, dat bewegingen dicteert die grotendeels door mensen zijn uit te voeren, behalve dan dat ze in veschillende tijdslagen met diverse tempi over elkaar heen lopen. We voelen dus het beeld van de bewegingsimpulsen in ons en vormen ons eventueel voorstellingen van bewegende wezens. Dit blijft dus de gewone muzikale mimesis van imaginaire dansers. Bovendien blijkt door de herhaling van de aanslag de herkomst van de klank uit het oorspronkelijke klanklichaam dominant.


INLEIDING

Sonore wezens zin wezens die alleen een auditieve verschijning hebben die een onzichtbaar innerlijk uitdrukt. Sonore wezens hebben geen visuele en tactiele verschijning. Ze bewegen zich in de reŽle ruimte, maar bij uitstek in de muzikale ruimte.

Het gaat hier om alle soorten muziek die bewegingen opwekt die niet kunnen worden begrepen als (bestaande of imaginaire spraakmuziek) of als bewegingen van de lichamen van bestaande of imaginaire bezielde wezens.


TERMINOLOGIE

Absolute muziek betekent in eerste instantie muziek die niet is ondergeschikt aan tekst. In de praktijk: niet gezongen, en in enge zin niet-verhalend. En dat hield - ten onrechte - de notie in 'niet-nabootsend'. Want ook nabootsingen van koekoeken werden niet tot de absolute muziek gerekend, als zijn ze puur instrumentaal. Anderzijds is er ook 'abstracte' muziek in de zin van muziek die niet mimetisch is: met name alle spraak-, arbeids-, dans- en speelmuziek, maar ook alle opgevoerde (composities van) werkelijke geluiden

Hier komt dus alle muziek in aanmerking die geen spraakkarakter meer heeft (geen typische boogstructuur en versvoeten/zinsneden van spreken) en/of niet langer expressieve bewegingen van ledematen/lichamen dicteert (meestal  opgedeeld in betrekkelijk korte ritmische patronen).

Zij wordt van werkelijk tot mimetisch door -onttrokken aan werkelijke klankbron - door toonhoogte in muzikale ruimte evenals door langere duur (waardoor de nadruk op de concretiserende aanslag verdwijnt).
Zij wordt onttrokken aan het dicteren van spraak- en dansbewegingen
- door weglaten van woorden bij muzikaliseren (waardoor al vocalises en instrumentale melodieŽn zich al lenen voor lectuur als sonore wezens): meeste voorbeelden van sonore wezens zijn 'absolute muziek' - vandaar de gelijkschakeling.
- door weglaten van de geleding door ademtocht (Abenrot): zeer lang en zeer kort (Webern).
- door grote sprongen en brede bewegingen in de muzikale ruimte
- door het tegelijk evolueren van meerdere 'melodieŽn' (bewegende klanken), zoals in polyfone muziek en akkoordopeenvolgingen (Abendrot).


VOORBEELDEN

x Onttrokken aan ademtocht van frasering: zeer lange melodie

Solozang zonder exherente bewegingopwekkende tonen, vooral als hij instrumentaal wordt gerekt boven ademlengte en buiten stemtessituur
Vorspiel tot IIIe bedrijf Tristan van Wagner (nauwelijks maat).(ook solo van de herder) Alleen de eerste motieven kunnen tevens ook als expressie van menselijk wezen worden gelezen (door versvoet).
Ouverture tot 3e bedrijf van Traviata (tot aan de basnoten die overgang bezegelen van sonore wezens naar gemimeerde mensen op aarde).
(Feuerzauber is eerder een soort dans).
L'abÓme des oiseaux uit Quatuor (1941) van Messiaen
Les mains de l'abÓme (1951-1952) van Messiaen: middendeel maar ook de drie niet-lyrische melodieŽn


Bij langgerekte langgerekte harmonieŽn of samenklanken/clusters, al dan niet onder traag bewegende, langgerekte melodieŽn die kunnen nauwelijks meer worden gezongen worden door menselijke wezens. (Hoogstens stelt men zich hierbij visueel een zonsondergang, een ruimte, kosmos, of sterrenhemel voor).

Al de eerste regel van Monteverdi "Hor che'ciel e la terra)
Al Adagio in kwintet van Schubert, met melodie, maar ook zonder.
Ives: The unanswered question (1906), bij uitstek de begeleiding, maar ook de 'melodieŽn'.
Apparition de l'Eglise ťternelle (1932) van Messiaen (eerder stapbeweging)  xxxx
Einde van Richard Strauss' 'Im Abendrot' (1945) (alleen leeuwerikken)
AtmosphŤres (1961) van Ligeti
Lux Aeterna (1962) Ligeti
Ligeti Lux Aeterna (1966)
Lontano (1967) Ligeti (zij het al meer ufoachtig).

Vanaf ...: ook elektronisch
Eliane Radigue transamorem transmortem (1973) (grondtoon met boventonen.)(meer variatie in Trilogie de la mort).
Steve Roach: 'ambient music 'vanaf Structures of Silence 1984 Dream Body  Darkest before dawn, masterpiece is Dreamtime return (Return)(1988) (met bewegingopwekkende punten)
Institution de l'Eucharistie (Livre du Saint Sacrement, 1986) van Messiaen (afgezien van vogelzang).
Morning prayers van Giya Kancheli (1990): heel lange tonen (soms intermittent) meestal te lezen als zwevende wezens (soms ook met zang)
Tetsu Inoue Shades of Orion (1995) (ambient techno) lange complexe klanken, met af en toe reekse lange noten
Haas Strijkkwartet nr 2 (1998) (boventonen op langgerekte statische klank, maar ook glissando's)
Sound Fields (2007) Elliot Carter (statische alterneren van clusters).
Phill Niblock: Stosspeng (Touch 2009) aanhoudende tonen. Hypnotiserende klank die muzikale ruimte doet opgaan waarin je wordt opgenomen 'surround experience'. Absolute muziek Versterkt door surround-sound. Gecontrasteerd door films van werkende mensen


x. onttrekken aan frasering; zeer lange tonen
Quattro Pezzi su una nota sola 1953

x Onttrokken aan frasering: korte intervallen

Webern strijkkwartet op 28 (1937-38) (wel maat) (een van oudste voorbeelden van echte sonore wezens?)

Apparition du Christ ressuscitť ŗ Marie-Madeleine (Livre du Saint Sacrement, 1986) (begin opstijgende klankenzwerm)

Stasimo secondo . (1984-85)


x Onttrokken aan frasering: punten

Wolken van puntjes

Pithoprakta (1956) van Xenakis (Geen geoctavieerde ruimte, geen maat)(ook met grote dikke cluster waaruit Ligeti AtmosphŤres!!!!! en polyritmie)Uitvinding van Xenakis?
Penderecki: strijkkwartet nr 1 (1960) (pizzicati, met grote sprongen, maar door 'contrapunt' clusters) (probleem van herkenbaarheid aanslag)

De puntjes op zich zijn weinig expressief (behalve weinig indrukwekkende insectwezentjes, tegendeel van indrukwekkende rots of olifant), maar hun evolutie wel. (dreigend, vluchtend, schichtig, overrompelend); expressieve zwermen of expressieve vluchtbewegingen van individuen.

x onttrokken aan frasering:  reeksen van puntjes, op zelfde toonhoogte; worden dan niet langer als geÔsoleerd beschouwd, maar als zich gesclaeerd voortbewegende wezens.

Trevor Wishart Imago Alle soorten reeksen (en wolken) van puntjes, elektronisch


x onttrokken aan frasering: gerepeteerde tonen op zelfde toonhoogte ontwikkelend tot clusters of herhaalde complexen

Ligeti Continuum (1968): gelezen als niet nader visueel te bepalen bezield wezen
Ligeti 3e deel van 2e strijkkwartet (1968) Verschilt van metronomen doordat het hier om sonore wezens gaat (die duidelijk mimetisch zijn: doen niet denken aan pizzicato's).
Complexen: Messiaen, Shaar


x onttrokken aan frasering: toonladderloopjes die algeheel zijn losgekoppeld van menselijke bewegingen en die de octaviŽring van de ruimte doorbreken tot ze puur lineair wordt:


Finale Presto van de 2e pianosonate van Chopin (geen maatslag, geen echte tonaliteit, maar op- en neer).
La leggierezza Liszt
Ligeti Ramifications 1968/69  (samen met alterneterende noten en langgerekte tonen).
Lachenmann Guero 1969  (is dat wel sonoor wezen? niet veeleer auditieve weergave van audiovisuele gebaar waarmee een pianist zich uitdrukt?)
Kurtag Perpetuum mobile (1975-1993) (idem, doet tezeer denken aan de beweging van de pianist om sonoor wezen te worden).
Donatoni Feria (1982) fluiten, trompetten. (nauzelijks mimetisch, eerder compositorisch tegen trage melodie van trompetten)
Haas, In Vain (2000)


x. Glijdende beweging (snel of traag): Gesystematiseerd in glissando's (als ze niet spraakachtig zijn en niet aan ruimteschepen doen denken).

Ligeti Glissandi (1957); ufo's die bewegen in een nagebootste reŽle ruimte; van boven naar onder door toonhoogte, en van voor naar achter door crescendo. (De klanken zijn soms 'muzikale tonen', maar niet altijd).
Xenakis Jonchaies (1977) vooral begin, gemengd met slagwerkclusters die imaginaire visuele wezens oproepen)

x. Meerstemmigheid

Meerstemmigheid (bij uitstek instrumentaal)

Bach Contrapunctus 1 uit Kunst der Fuge


x Zeer snelle beweging (ontarticuleren)

Zeer snelle bewegingen die eerder door speelbeweging dan door lichaamsbeweging zijn geÔnspireerd: zoals in de

Bach Passacaglia and Fugue in C minor, BWV 582 Wlacha: http://www.youtube.com/watch?v=7aTQ3RHDHCY (ook mooi of mooier: http://www.youtube.com/watch?v=STij8KmsgcI)
Vooral de snelle stukken uit suiten en sonates voor viool solo en cello van Bach.
Scherzo's van Beethoven.
Spielerei met gebroken akkoorden waar de bewegingopwekkende tekens eerder puur inherent zijn en naar tessituur de octaviŽring van ruimte doorbreken (en daarmee de tonale orde), vooral als het loopjes zijn:
Allemande (2) 1e cellosonate Bach
Ouverture tot Lohengrin : eerder monodische melodie, maar omspeeld door lineaire harmonie ('engelen rond de graal'). (geen 'bas').
Ouverture tot Rheingold:


x. Springende beweging;

Al in duivelsscherzo van Beethoven
Haast standaard bij veel moderne muziek, bij uitstek sedert Boulez


x Samen met volgende; korte bewegingsloopjes op langgerekte akkoorden

Rachmanov Toteninsel (1908) (Alleen begin, op hoogtepunt teveel spraakmelodieŽn)

x. Combinatie van 'loopjes' met 'clusters'
Ernst Krenek Statisch-ekstatisch (1972)

x. Wolken en clusters (en glissando's) en gerepeteerde noten.
Threnodi (1960) van Pendrecki dreigende versie ((ook met intermittent geritmeerde herhaling op zelfde noot en wolken + glissando)
Polymoprhia (1961)

x. Clusters en langerekte tonen:
Sciarrino Piano sonata 5 (1994) (groepjes clusters en 'quitina's). (al is het moeilijk om de clusters niet als aanslagen te horen).


x. Snelle loopjes en langgerekte tonen:

Furrer Nuun voor twee piano's en orkest (1996): (supercrescendo's ťn herkenbaarheid van klanken bedreigt de lectuur als sonore wezens).
Furrer pianoconcerto: (sommige passages ook als exherente bewegingopwekkend tekens te lezen, vooral vanaf 15).(rond 114 klikken op hoogste noot: klankbron)

Opmerking; muzikale ruimte kan op vele plaatsen als zuilen oprijzen gespreid in de reŽle ruimte.


MENGVORMEN

Voor de hand ligt de menging van verbale mimesis met gewone mimesis (nabootsing van niet-menselijke geluiden met de menselijke stem)

geluiden van dingen en dieren: de '‹ ‹‹ ‹' bij Ball, maar ook geluiden in Ursonate


fndeel fbvolg    twitter
 
 

beeld van de week:

angustiae