schone auditieve compositie

een bijzondere tak van auditief design


TE VERWERKEN

Alin Luciers werken? eerder puur interessante composities zonder mimetische waarde.
Music for Solo Performer (1965) van de Amerikaan Alvin Lucier en is gecomponeerdvoor solist, 'enorm versterkte hersengolven' en percussie-instrumente
De kleinste puntjes van Goevaerts en de kanons van Raeymaeckers : https://www.youtube.com/watch?v=8ykZYy82eGs, maar die zijn nauwelijke mimetisch interessant.
Berkeley has more on the process of sonification, including software you can use to convert data to sound waves.
chord catalogue http://www.indiegogo.com/chord-catalogues gemaakte 'muziek' +randomversie: http://www.kreidler-net.de/werke/vier-konzeptuelle-stuecke.htm

Jakob Van Domselaer; naar voorbeeld van Mondriaan, omzetting van wiskunde in muziek (checken hoe dat in zijn werk ging, heel traditioneel klankbeeld)
(Het is alleen maar verwarrend wanneer men zoals Kreidler hier spreek van Music with music).

Kristof Lauwers: Stereotaxie (2014): An interactive installation for one person, in which the brain activity of the participant is converted into sound
waves in real time.

INLEIDING

Hieronder willen we het hebben over alle gevonden of gemaakte auditieve fenomenen die werkelijk zijn, en dus geen beeld: het domein van de opgevoerde werkelijkheid of het domein van de mensgemaakte werkelijkheid - het domein van het design.

Beide domeinen overlappen zich als gevonden geluiden worden gecomponeerd - vergelijkbaar met het schikken van bloemen.

Ook de compositie is een onderdeel van het beeld dat werkelijk is en mensgemaakt, en dus behoort tot het domein van het design. (intanken in ontologishe status)

Opletten om compositie niet met design te verwarren. Hugo Ball of een sonnet zijn goed gecomponeerd, maar geen design.

////
Zowel gevonden als gemaakte geluiden kunnen worden gewaardeerd om hun esthetische werking; expressieve of bewegingopwekkende kwaliteiten. (sensuele, hypnotiserende)

Maar gevonden en gemaakte geluiden kunnen ook gecombineerd met het oog op de puur compositorische schoonheid. Daarom is moet hier onze aandacht bij uitstek uitgaan naar de pure geluidsdesign, waarbij geluiden worden georganiseerd die in wezen pure geluiden zijn: gevonden of gemaakt omwille van hun compositorische mogelijkheden en gecombineerd volgens een puur compositorische logica. Dat neemt niet weg dat die geluiden nu eens als signaal of expressies kunnen worden gelezen, dan wel mimetisch (zie proteuskarkater van muziek). Beslissend is hier of de compositie gehoorzaamt aan en wordt beluisterd met het oog op de puur compositorische logica, dan wel wordt ondergeschikt aan een expressieve of mimetische criteria. We kunnen onderscheid maken tussen toegepaste en schone design (compositie). Pas door de dimensie waarop de compositie wort toegepast buiten haakjes te stellen, kan de compositie ten volle tot ontplooiing komen - 'schoon' worden. Hieronder behandelen we alleen schone design, ook al kan die vaak ook expressief, bewegingopwekkend, of mimetisch worden gelezen (Bij dansmuziek is er bv. zoals in spaanse dansmuziek een zeer ingewikkeld ritmisch patroon dat puur mathematisch in elkaar zit, maar de melodie is geordend volgens andere logica: die van de grotere gebaren, die zich niet zo makkelijk in een mathematische structuur laat vatten Zo kan men in Eli Kessler Collecting Basin allerlei imaginaire wezens horen 'brullen', maar doordat de nadruk ligt op snaren die produceren, zodat de klank verbonden blijft met de reële klankbron, waarvan hij dan een verschijning wordt,wordt het mimetische aspect verhinderd Het uit het oog verliezen van de klankbron, en daarmee het mogelijk maken van mimetische lectuur. wordt in de hand gewerkt door het sluiten van de ogen.

Compositie behoort, net zoals het beeld. tot het domein van het mensgemaakte werkelijke, ook als wat wordt gecomponeerd een beeld is. Ze is een noumenaal aspect van gevonden werkelijkheid, gemaakte werkelijkheid, en beeld.

TERMINOLOGIE

Termen als 'klankkunst' (Cathy van Eck), '' soundscape'of 'klankinstallatie' zijn ook van toepassing op mimetische geluiden. Ze zijn dus alleen bruikbaar met toevoeging van de term 'niet-mimetisch'. Bovendien behoren tot het domein van het auditieve design bij uitstek de spraak-, arbeids-, en dansmuziek, evenals de speelmuziek. Het is dus onnogelijk om het domein van de auditieve design af te bakenen door gebruik van één van bovenstaande termen.
Waarom niet gewoonweg spreken van auditieve compositie?


PLAN

Hieronder geven we eerst aan welke fenomenen of creaties tot welk domein behoren.

Dan geven we aan volgens welke regels ze zijn gecomponeerd, en hebben daarbij oog voor de fijne design: gevonden of gemaakte geluiden die ten gehore worden gebracht puur omwille van de lust aan de compositie.


GEVONDEN GELUIDEN

Vogelzang; afzonderlijke vogels of vogelconcert.
Klaterende beekjes en watervallen.
Stadgeluiden: venters of markt, verkeer.


TENTOONGESTELDE GEVONDEN GELUIDEN

Zangvogels in vogelkooi.

Steve Reich die in ‘Pendulum Music’ (1968) microfoons als een pendulum liet slingeren over luidsprekers waar ze rechtstreeks mee verbonden zijn.

100 metronomen van Ligetti is al meer vergelijkbaar met geschikte bloemen: de compositie is design, de gecomponeerde elementen zijn gevonden (maar ze kunnen ook gemaakt zijn).


MENSGEMAAKTE (WERKELIJKE) GELUIDEN - AUDITIEVE DESIGN

1. Auditieve expressies van mensen: auditieve expressies en spraakmuziek

Tot de signalen behoren in de eerste plaats expressieve geluiden die worden geproduceerd door de stem (agressieve kreten, gelach enz.) of door instrumenten: dreigend slaan op schilden van zoals de Romeinse legioensoldaten,Zulu's en oproerpolitie.

De auditieve signalen kunnen zijn gecombineerd met spreken: schoonspreken zoals dat van RTBF sprekers

Los van het lichaam van de zenders (de koster, de beller, de politie of de brandweer enz.) zijn klokkengelui, ringtones, sirenes, boeien, leidgeluiden voor blinden.

Maar de compositie van de diverse signalen kan ook random zijn: gewoon klokgelui, rinkelen met sleutels in de Fluwelen Revolutie, het slaan op kookpotten in Istanbul tijdens de opstand op het Tahrirplein 2013, afvuren van mitrailleursalvo's of kanonschoten bij begrafenissen en herdenkingen.

2. arbeids- en dansmuziek

Marcheren, dorsers, roeiritmes

3. Sonificaties (zoals diagrammen, visualiseringen): sonificatie van Pi en andere mathematische verhoudingenhttp://mentalfloss.com/article/17682/sonification-little-data-music

Hier is ook sprake van een zender, maar hij wordt tussen haakjes gezet, net zoals bij wetenschappelijke teksten.

4. Schone auditieve composities.


COMPOSITIE


We kunnen onderscheid maken tussen het design van de afzonderlijke geluiden (ruisen, tonen) en het design van gehelen die daarmee worden gecomponeerd in de tijd, in de ruimte, of in beide. De klanken worden daarbij in de regel georganiseerd in scala's. Anders dan bij muzikale producties die bewegingen moeten opwekken (spreken, zingen, dansen, arbeiden enz.) of bij speelmuziek waarbij de klanken fungeren als puur inherente bewegingopwekkende tekens, of dan bij composities van diverse signalen en tekens, kan het structureren van de tijd centraal staan (wat niet uitsluit dat de gebruikte klanken expressief of mimetisch kunnen zijn, al zijn ze dat idealiter niet). Dat gebeurt vaak als bv. Kododrummers of repetitieve muziek bij het demonstreren van hun kunnen muzikale structuren opwekken die op zich interessant zijn (en niet als lust van het spelen die des te groter is naarmate het moeilijk is).

In het algemeen geldt dat elk geluid aandachtstrekkend is, waarom het zo geschikt is als signaal. Het wekt de aandacht op en wekt verwachtingsspanning op, waardoor elk volgend geluid, als het niet bewegingopwekkend is, een gebeurtenis is in de tijd, die we dan volgens bepaalde abstracte patronen structureren: herhaling, verrsnelling, vertraging, alternatie, random enz. (Net zoals we patronen ontdekken in een geheel van punten op een vlak): puur cognitief genoegen, 'schoonheid van vatten, van percipiëren). Datkan puur zijn (schoon), of gemengd met patronen voor dansen, voor expressie, of mimetisch (bv. lawine).


COMPOSITIE

Compositie van de scala's is veelal ingegeven door het demonstreren van de vele mogelijkheden die bij ongewone klankproductie kunnen worden gegenereerd.

Hier is er vooral sprake van muzikaliseren: exemplarisch in de overgang van spreken naar zingen.

Dat behelst in eerste instantie het ritmiseren - dat in de eenvoudigste vorm een puur herhalen is, maar zich tot meer ingewikkelde patronen kan ontwikkelen (en dan vaak bewegingopwekkend gaat werken)

Dat behelst vervolgens het vastleggen van de toonhoogte op tonale intervallen, waarbij patronen ontstaan die in eerste instantie puur onderscheidende functie hebben, maar die zich heel vaak lenen voor lectuur als expressie en/of als bewegingopekkende cadensen.
Het loskoppelen blijft moeilijk, omdat mensen wezens blijven zoeken, zoals wanneer ze in een guldensnedespiraal een slakkenhuis zien, of in een temperatuurcurve een landschap.



Ze krijgen dan volgende mogelijkheden

1. Geneutraliseerde toonhoogte, geneutraliseerde ruimte

Expressies

Expressies los van zenders:
De expressie kan temporeel gecomponeerd zijn: compositie van bellen (heen en weer), sirene (op en neer), alarmsignaal ziekenwagens, klokgelui in orthodoxe kerken:
klokkengelui in orthodoxe kerken
Rostov http://www.youtube.com/watch?v=pLg5PoHBR0I
Ringing in the Rostov tradition: http://www.youtube.com/watch?v=GHtB_0D8IAM&feature=related

Arbeids- en dansmuziek: dorsen, marcheren

Sonificaties: geigerteller

Fine:
Japanese Kodo,


2 toonhoogtecomposities, ruimte geneutraliseerd

expressies:

De compositie van de tijdsdimensie kan random zijn of chaotisch door elkaar: Mourning women in groep:http://www.youtube.com/watch?v=kJUQxelrZX4
Dat kan ritmisch en melodisch gesynchroniseerd (Zulu)

Expressies (signalen) los van zenders
arbeids- en dansmuziek:
sonificaties:
fine:

Soorten temporele compositie:

- De temporele compositie kan georganiseerd zijn in een maat (zonder daarom meteen bewegingopwekkend te zijn zoals bij dans enz, al gaat het eventueel om inherente bewegingopwekkende tekens die de productie van het tijdsstructureerende geluid dicteren, zodat de maat in de eerste plaats (het maken van) de tijd structureert.

Het kan hier gaan om eenvoudige herhaling, zoals bij het luiden van een klok, of bij Morton Feldman (Joodse iconofoob): piano and string quartet (1985) analyse: http://www.cnvill.net/mfsani2.htm. De temporele herhaling kan een middel zijn om de aandacht te concentreren op telkens andere 'inherente' spanningen in de klank gemobiliseerd. Een bijzonder voorbeeld van geleidelijke transformatie gedurende herhaling, tevens de demonstratie van een technisch fenomeen is Alvin Lucier: I am sitting in a room 1969 (smoothe out any irregularities my speech may have: stuttering). Ook:Steen Andersen Studie for Strng instrument III

Het kan hier gaan om puur crescendo:
Ook andere eenvoudige structuren zoals de crescendo van Bolero: Johannes Kreidler: (remixed in orderof volume) (2010)

Het kan hier gaan om ingewikkelder patronen:

Bij meerdere spelers wordt omspelen van maat en het genereren van steeds complexere patronen de stunt: Japanese Kodo, repetitieve muziek, Michael Gordon. Vele speelmuziek (die in eerste instantie bewegingopwekkende muziek is of zelfs mimetisch) ernaar om een puur timescape te worden, en dat wordt het zodra klanken niet langer als inherente bewegingopwekkende tekens worden gelezen, maar als fasen in een tijdsproces.
Steve Reich Drumming (1970/1971)

Bij vele soundscapes is de structuur puur aleatorisch:

Wolf Vostell zijn "Fluxus-Symphonie für 50 Hover-Staubsauger' (1960).
Poème symphonique Ligeti (1962)
Christian Marclay, Pandora's Box: door elkaar spelen van platen zoals dj.
Céleste Boursier-Mougenot Harmonichaos (2006) met stofzuigers et harmonica's in de zuiger (nagebootst van Vostell, alleen harmonica toegevoegd). (+audiovisueel: met lampen).

- Evenzeer aleatorisch is de structuur bij interactieve installaties zoals het bespelen van de vele muziekinstrumenten die sedert de gebroeders Bachet of bij een windorgel dat random wordt geactiveerd door de wind (zoals sete klinkende staafjes) of bij improvisatie op een muziekinstrument zoals Eli Kessler Collecting Basin
Een grappig voorbeeld Céleste Boursier-Mougenot, installation with zebra finches commissioned by 'The curve' at Barbican Centre, London 2010

- In nog andere gevallen is er sprake van een narratieve chronologie zoals in Christian Marley 'Telephones' (1995) (dit is een beeld van een soundscape) of bij 'Compositie voor acht brandweerwagens' (2006) van Dirk Veulemans.

- Vele van deze temporele soundscapes maken gebruik van een temporele compositie die door sonorisering van niet-muzikale gegevens tot stand is gekomen

Cold Pin van Eli Kesler: PIn is both a composition and stand alone installation, 14 strings ranging in length from 25 to 3 feet .
Timecodematter en Steel sky van Christophe de Boeck Er zijn allerlei willekeurige omzettingen van data in auditieve timescapes:http://mentalfloss.com/article/17682/sonification-little-data-music#ixzz2Z7EQaye6
Een merkwaardig voorbeeld, waarbij de muzikale omzetting is gecombineerd met discursieve tekst die beschrijft wat wordt omgezet Tom Johnson Narayana's cows en Çhord catalogue' van Tom Johnson


3. toonhoogte-ruimtecomposities

Een heel vroeg voorbeeld van puur niet-mimetisch spatiotemporeel soundscape is: an extravagant composition by the Russian composer Arsenij Avraamov named Simfoniya Gudkov (1922), (http://www.youtube.com/watch?v=9Vszhs1X5w0) also called "Symphony of the Factory Sirens" should be mentioned. It was written for the fth anniversary of the Soviet Republic and performed in and with the Caspian port of Baku, shortly after it was invaded half a year before. Written for a large number of choirs and bands, the work also made use of rather unusual instruments, many of which were military equipment, including the foghorns of the entire Soviet otilla in the Caspian Sea, navy ship sirens and whistles, artillery guns, machine guns, cannons, hydroairplanes, bus and car horns and, of course, factory sirens (Callanan 2010). As one can imagine, the instruments were all scattered throughout the port with several conductors on specially built towers controlling the spectacle with colored ags and gun shots. "A central steam-whistle machine pounded out The Internationale and La Marseillaise as noisy autotransports (half- tracks) raced across Baku for a gigantic sound nale in the festival square." (Callanan 2010) The Symphony was performed once more in Moscow a year later, but failed to live up to itsexpectations in this di erent space. Reconstructie a recreation 2003 by Laboratory of Intermedia Creations on their disc "Noises and Whispers in Avant Gardes".http://www.youtube.com/watch?v=Kq_7w9RHvpQ (slechterefor m-music:http://www.youtube.com/watch?v=9Vszhs1X5w0)


Symphony for singing Bicycles Symphony for singing bicycles Godfried-Willem Raes (1980)

Hnery Brant; Bran(d)t aan de Amstel (1984) makes use of the whole city of Amsterdam, having four boats with 25 flutists and one percussionist each floating through the canals, mixing with other ensembles dispersed around town.

1990-91: Europera's van Cage (radioscape).

1992-1993/95 Helicopter String Quartet van Stockhausen: geluiden van strijkers gecombineerd met geluid van helicopters.

In 'Heavy metal' (2004) van Serge Verstockt in Antwerpen gedurende 45 minuten een indrukwekkende auditieve urbane architectuur op met de beiaard en de klokken van de kathedraal en twaalf kerktorens binnen de ring, aangevuld met twee mobiele beiaarden, twee muzikanten van Champ d'Action en een elektronische installatie.

'Compositie voor acht brandweerwagens' (2006) van Dirk Veulemans. Geen opnames, maar echt optreden in een echte, niet-nagebootste ruimte! De geluiden zijn zowel muzikaal als niet-muzikaal: signalen, maar ook motoren en dichtslaande deuren enz.


////////////


DESIGN COMPOSITIE VAN DE RUIMTELIJKE SPREIDING



- soms is de temporele structuur bepaald door de mechaniek van de bewegingen van vingers, handen, lippen en tong of van het hele lichaam die nodig zijn voor de uitvoering en die in steeds meer virtuoze varianten worden opgedreven, zoals bij vele repetitieve muziek of bij de 'prepared pianos' van Cage et.al. Dat kan leiden tot herhaling, zoals in de studies van Chopin, maar evengoed totrandom effect zoals bij aleatorisch klokkenluiden waarbij het metrum van elke afzonderlijke klok wordt bepaald door gewicht (dat is inherent bewegingopwekkend).Oostenrijkse billenkletsdansen)



- vele van deze soundscapes mimetisch kunnen worden beluisterd.
- vele van timescapes kunnen ook expressief worden gelezen (tempo, soort bewegingsmaat, klankkleur). Maar, tenzij die doelbewust is gecomponeerd vanuit expressieve logica, gaat het hier gewoon om een medium om de tijd te componeren (en niet om woordloze expressieve muziek of om mimesis daarvan). Ook als deze virtuoze muziek expressief is gedacht, wordt ze daarom niet noodzakelijk mimetisch. Het kan gaan om puur auditieve expressiedesign, tenzij de expressie wordt toegeschreven aan een imaginair wezen. Dat is pas het geval als we de klanken niet langer ervaren als geproduceerd door de instrumentisten (of mechanisch bewogen instrumenten). De kans daarop is het grootst als het gaat om puur muzikale klanken die dan kunnen worden ervaren alssonore wezens zijn die zich in de muzikale ruimte organiseren de elementen kunnen zijn waarmee een timescape wordt gecomponeerd. Denk aan Morton Feldman:piano and string quartet(1985) analyse:http://www.cnvill.net/mfsani2.htm(of aan Nin-destroyer als we de knarsende geluiden lezen als sonore wezens). Bij Phil Nyblock verdwijnt eerder omgekeerd de timescape op de achtergrond ten voordelen van de muzikale ruimte. Maar, zoals uit het voorbeeld van Eli Kessler blijkt, is dergelijke mimetische lectuur ook mogelijk bij niet-muzikale geluiden.
- Vele soundscapes kunnen ook thematisch worden gelezen (bv. reële geluiden die horen bij autorijden).

Omgekeerd geldt dat alle goede mimetische muziek ook goed gecomponeerd als timescape (waarbij naast mimetische elementen ook toonhoogte, kleur enz. zijn gestructureerd)bevat.
We zouden kunnen spreken van menging, maar we kunnen de gepaste lectuur bepalen door te onderzoeken waar de nadruk ligt: op de structurering van de tijd, dan wel op de structurering van het nagebootste (expressie, expressieve beweging). Bij Feldman krijgen we éénzelfde toestand die wordt aangehoudenk. Of er kan gewoon thematische ordening zijn zoals bij 'symphony of the factory sirens' hieronder. In alle gevallen is de compositie van de elementen, welke ze ook mogen wezen, een stuk werkelijkheid? (geldt dat ook als het de structuur is van nagebootste objecten?).



2. Spatiotemporele soundscapes; Distributie in tijd én ruimte

Van oudsher aanwezig als onderdeel van mimetische of gewone spraakmuziek (al dan niet expressief) antiphonen, meerkorigheid. In zoverre het hier gaat om niet-mimetische spraakmuziek (gregoriaans), is er hier sprake van, zij het primitieve, spatiotemporele soundscapes. Ook bewegende orkesten - de fanfares - kunnen aanleiding zijn tot niet-mimetischespatiotemporele soundscapes, inzoverre ze bewegingspatronen dicteren die de muzikanten zelf uitvoeren: een soort van bewegingsballet waarbij de dansers muzikanten zijn.


Krijgt een nieuwe impuls door de ontwikkeling van elektronische muziek en de ontwikkeling van luidsprekertechnologie (sterophonie, quadrophonie enz..), evenals door het serële denken dat ook de ruimte als parameter in de muzikale compositie wilde betrekken), waarbij resoluut wordt gebroken met de voorstelling van een muzikale ruimte. In werken als 'Gesang der Jünglinge' (1955) blijft het nog hoofdzakelijk mimetisch. Dat is al veel minder het geval in 'Kontakte' (1960)

Wordt van daar uit overgebracht op spatiale compositie voor gewone instrumenten (Gruppen, Nono), die echter veelal mimetisch zijn. Maar, omdat tegelijk de antimimetische impulsen in de muziek almaar sterker worden, laat de ontwikkeling van niet-mimetische spatiotemporele soundscapes (die tevens geen traditionele spraakmuziek zijn) overhand toe.
///
Vermits ruimte bij uitstek een visuele aangelegenheid is en de mens de onweerstaanbare neiging heeft om bij uitstek bewegende geluiden in de ruimte te situeren, speelt de visuele dimensie in spatiotemporele soundscapes een grote rol, temeer daar ook de geluidsbronnen vaak spektaculair zijn. Het gaat hier dus meestal om audiovisuele composities..

Inzoverre mimetische composities ook de distributie van de klanken in de werkelijke ruimte componeren, zijn het ook vaak spatiotemporele soundscapes (denk aan Gruppen van Stockhausen enz). Dat bemoeilijkt het opgaan van de muzikale ruimte.


 fndeel fbvolg    twitter
 
 

beeld van de week:

angustiae