Jo Blommaert Ilse Vanderhoeven Joannes Késenne Mark Vlaeminck Ronald Commers



Jo Blommaert Ilse Vanderhoeven Joannes Késenne Mark Vlaeminck Ronald Commers zoek op deze site powered by FreeFind	1. JO BLOMMAERT (februari 1998, Weekend Knack nr 10 1998). ‘De coïtus de coïtussen’. Sommige mensen beginnen aldus : ‘Liefste minnaars, coïteren betekent samen optrekken. Je gaat dezelfde weg op, in hetzelfde tempo en met gelijke tred. Dat doe je niet alleen als je vrijt, maar ook als je samenwerkt en geestelijk omgaat met elkaar. Ook de seksuele, economische en spirituele coïtus moeten op elkaar afgestemd worden (…). Dat wil wel eens mislopen,en daarom schreef ik de volgende reeks brieven over de coïtus de coïtussen’. Nou, van zo’n intro moet een mens toch even gaan verliggen. Van deze briefschrijver verscheen vorig jaar het boek ‘De extasen van Eros’, een dikke pil waarmee docent kunstfilosofie en kunstgeschiedenis Stefan Beyst een bijdrage wilde leveren aan het tot stand komen van een nieuwe wetenschap, met name de “erotica”. Met ‘Brieven aan jonge minnaars’ opteren auteur en uitgeverij (Hadewijch) nu voor een vlot leesbaar boekje dat zich volgens de achterflap tot de brede doelgroep der “verliefden” richt. Bizar is dat van de auteur enkel naam en geboortedatum worden vermeld, zodat voor argeloze lezers onduidelijk blijft vanuit welke “deskundigheid” deze lessen in de liefde worden gedoceerd. Vanuit de kunstfilosofie dus. Het boek begint met een aantal praktisch vrijlessen. Het zijn erotische tafereeltjes die vooral vanuit mannenperspectief zijn beschreven. De jonge minnaar krijgt zéér gedetailleerde vrijadviezen, terwijl de jonge minnares weliswaar bovenaards geniet maar alles toch voornamelijk lijkt te ondergaan. Opmerkelijk is dat in dit liefdesspel de coïtus centraal staat en dat dat volgens Beyst ook zo hoort. Niks tegen de coïtus, maar hadden we ondertussen niet geleerd dat er variaties bestonden op dat thema en dat die al eens tegemoet konden komen aan de wensen van de vrouw? Volgens Beyst is het “niet voor niets”’ dat mannetje meestal boven vrouwtje belandt, maar elke verdere uitleg voor die vage bewering ontbreekt, zodat we alleen maar kunnen vermoeden dat het zijn eigenste preferentiële standje is. In ‘Het penseel van de liefde’ wijst Bo Coolsaet er als deskundig androloog op dat vrouwen vaak juist het omgekeerde waarderen, en bovendien legt hij uit waarom. Stefan Beyst kan uiteraard het bestaan van de clitoris niet ‘(meer) ontkennen en besnijden is in onze streken ook een beetje uit de tijd, maar in zijn brieven kan hij wel doen alsof er niks anders bestaat dan een vaginaal orgasme. Het gezamenlijke orgasme blijft volgens hem ook het na te streven ideaal. Schreef Maurleen Luyens, als deskundig seksuologe met 25 jaar ervaring, in ‘Liever vrijen’ niet dat juist dit soort verwachtingen tot zo onnoemelijk veel leed leiden? Van de seksuologie over naar de economie. Huishoudelijk werk wordt bejubeld omdat het “uit liefde” wordt verricht, beroepsarbeid geminacht omdat dat “om het geld” draait. Wie voor de liefde kiest, kiest dus voor het huishouden en zal dit werk niet zomaar uit handen geven. “Onzinnig is het een Thaise kindermeid in huis te halen om verhaaltjes te vertellen aan je kinderen. Denk ook tweemaal na voor je de kinderen afstaat aan een onthaalmoeder of kindercrèches”. En opgepast voor schoonmaaksters: ‘zij doen het immers altijd, zoals hoeren, alleen voor het geld, niet uit liefde”’. De auteur pleit ervoor dat elk de helft van het huishoudelijk werk op zich zou nemen en elk de helft van het werken voor geld. Mooi uitgangspunt is dat. Maar. Volgens Beyst bestaat er zoiets als “geslachtsgebonden taken”. Uit het feit dat alleen een vrouw kan zogen, volgt uiteraard de stelling dat “het toch verschil maakt of je eten krijgt van een vader of van een moeder”. En verder moet eenieder maar die dingen doen waar hij of zij goed is in. Rara, wie zou nu toch waar het beste in zijn? Zou daar niet al ooit eens een studie over verschenen zijn? Verder luidt het dat “ als de ene aanmerkelijk meer verdient dan de andere, hij beter meer kan werken en de ander in ruil wat meer huishoudelijk werk op zich kan nemen”. Tiens, tiens. Hebben we daar ook al niet eens een rapport over gelezen? En wie verdiende er nu ook weer het meest? We hebben al lang begrepen waar die economische coïtus van Beyst op uitdraait: verschraalde wijn in bedrieglijk nieuw uitziende zakken. Rest ons nog de spirituele coïtus, die bereikt kan worden door onderlinge verschillen zoveel mogelijk uit te vlakken. Geliefden doen zoveel mogelijk samen, hebben dezelfde mening en dezelfde smaak. Ideaal is dat ze ook nog samen werken, in dezelfde kamer… Opgelet, dit alles is toekomstmuziek. Volgens deze nieuwe “wetenschap” leven we nog in de prehistorie van de liefde en zijn we op weg naar het tijdperk van de voltooide liefde. In de huidige overgangsperiode blijven scheidingen en relaties van beperkte duur dan ook onvermijdbaar. Een wel heel vreemde kronkel doet Beyst besluiten dat jonge minnaars er in deze fase al bij al het beste aan doen om voor een ouder partner te kiezen. Zou hij als man van in de vijftig misschien ook bij dit zinnetje vooral aan zichzelf hebben gedacht? Weekend Knack nr 10 1998. ANTWOORD VAN ILSE VANDERHOEVEN. LEZERSBRIEF. Aan Jo Blommaert, en andere teleurgestelde lezers, Uw kritiek op de schrijver Stefan Beyst in Weekend-Knack nr 10 is onterecht. Maar een klassiek geschoold man, kunst- en geschiedeniskenner en filosoof kan inderdaad niet voldoen aan de eisen van een feministisch geëmancipeerde visie. Het boek – De extasen van Eros – is één van de beste boeken die ik ooit over het onderwerp las en zijn trefkracht was de filosofische inslag. Dit is een aartsmoeilijk onderwerp. En of men eros tot een wetenschap wil verheffen, (niet meer dan een ongelukkige pretentie) en of men nu een patent wil nemen op het eigenlijk menselijk kunnen, of men wil gewoon leren omgaan met eros, zeker en vast draagt Stefan Beyst bij tot de ‘ontwikkeling van het denken’ hierover. Maar als u opteert voor seksuologie en voor andrologie en ik weet niet welke rapporten, om te proberen wetenschappelijk te maken hetgeen nu eens juist niet wetenschappelijk gemaakt mag worden dan is dat uw goed recht.Ik ben er zeker van dat indien u wat meer respect voor geschiedenis en kunst zou kunnen opbrengen, voor mannen en vrouwen, en deze taal en mogelijkheden zou begrijpen, dat u niet zulk een loopje nam met dit boek. En zou u zich niet zo gepatronaliseerd hoeven te voelen. Door niet in te zien dat Stefan Beyst juist niet de deskundige uithangt, maar wijselijk veel meer plezier beleeft aan dit onderwerp dan u doet. En daarom begrijpt u niet dat Brieven aan jongen minnaars een leuk en logisch vervolg is op de Extasen van Eros. Maar aan strijders is filosofie en haar kracht nog niet besteed, helaas. Maar misschien kan het voor u een uitdaging zijn dit onderwerp zo origineel te benaderen als Stefan Beyst doet, maar dan eens in een vrouwenperspectief. Zeker na Weekend-Knack vol te duwen met mode, met foto’s van kleurrijke vrouwen en kleurrijke kinderen en drie bladzijden voor de mannen. Een blad over schoenen, eentje over kostuums en eentje over hemden. Zo kunnen we wel veder zeker? En als deze visie nu eens een laatste bladzijde verdient? Dat zet u er maar een mooie foto van David van Michelangelo naast. Maar misschien ziet u liever Golkonda van René Magritte? Vriendelijke groeten, Ilse Vanderhoeven

	JOANNES KESENNE, origineel voor K&C: 1998. ‘BRIEVEN AAN JONGE MINNAARS’ Een ode aan de liefde van Stefan Beyst. Wat zegt een minnaar tegen zijn geliefde na hun vierde orgasme op rij? Een macho buldert triomfantelijk: ‘Alstublieft’! Maar Stefan Beyst fluistert hees in haar oor: ‘Dankjewel, liefje’. Beter kan ik het jongste boek van Stefan Beyst niet samenvatten. Deze auteur zal nu eenmaal het noodlot moeten dulden altijd en overal verkeerd te worden begrepen. Ook de Heilige Stefan is tenslotte de gewijde geschiedenis ingetuimeld als martelaar. Vorig jaar beviel Beyst nog van een volslanke baby onder de naam: ‘De extasen van Eros’. Tot op vandaag zwijgt de ernstige kritiek als vermoord over dit zoveelste ‘grote verhaal’. Wie weet nam de pastoor van het postmodernisme, Jean-François Lyotard, de verzamelde ‘kleine’ verhalen wel mee in het graf. Maar inmiddels ligt de dikke pil van Beyst toch maar te beschimmelen op het nachtkastje van de overwerkte criticus zonder noemenswaardig liefdesleven. En wanneer vandaag een ‘draaglijke Beyst’ met zijn ‘penseel van de liefde’ neerpent wat op zijn hart ligt, verdenken de godinnen van de nieuwe kuisheid’ (al die mietsmetten welteverstaan) hem wederom van mannenpraat. Lees de preek van Jo Blommaert in Weekend Knack nr. 10 er maar op na. Maar niets is minder waar. Wat wel waar is: het verhaal van Beyst past gewoon niet in de modieuze grootstedelijke levenswijze waarbij koppels zich gedragen als roodborstjes in een biotoop van vleermuizen. Jammer voor de vleermuizen. Toen Ovidius in jezukes tijd zijn ‘Ars Amatoria’ (‘Minnekunst’) neerschreef, paste dit ook al niet in de publieke moraal van het Romeinse rijk. Keizer Augustus had in 18 voor de huidige tijdrekening al een wet uitgevaardigd tegen overspel. Een keizerlijke decreet weerde Ovidius’ boek uit de bibliotheken. En de man zelf mocht zijn verder leven gaan herkauwen in een onooglijk Roemeens verbanningsoord. Maar Beyst heeft het, net zoals keizer Augustus, niet zo begrepen op al dat geflikflooi en gescharrel op de publieke agora van café of kantoor. Wie er de minneliederen van onze middeleeuwse mystica Hadewijch op naleest, komt dicht in de buurt van Beysts boodschap: ‘ Mer minnen te sine verhoechtn al’ (Maar liefde te zijn gaat boven alles). Want zoals Hadewijch de ‘zaligheid van de eenwording met de godheid’ bezingt, zo weet Beyst dat minnaars ‘volledig willen opgaan in één enkel lief’. En de droom van de eeuwige liefde noemt Beyst zelfs ‘ een heilige opdracht’. De Beystiaanse minne is, in één adem, tegelijk beestig en zielsverwant. Beyst draagt het liefdesideaal hoog in het vaandel en eist onvoorwaardelijk trouw aan een liefdesband waarin seksuele, economische en wezensverwante verlangens tot volledige bevrediging komen. Slik. Zijn pleidooi dat een kroostrijk gezin, monogamie en daadwerkelijke trouw een geloofsbrief voor het gelukkig leven inhoudt, kan de cvp misschien nog tot een nieuwe verruimingsoperatie motiveren. Maar uiteindelijk is het Beyst allemaal dààr niet om te doen. Want deze essentialist heeft het natuurlijk over de ‘ware’ monogamie die - van wetswege uit – in geen enkele ‘werkelijk bestaande’ monogamie bestaat. Zijn verhaal gaat fors in tegen een hedendaagse trend waarin het liefdesnestje door individualisering, carrièrisme en consumptie- gedrag wordt uitgehold. Vergeten we niet dat in onze literatuurgeschiedenis inmiddels prachtige traktaten gepleegd werden over de liefde, denk maar aan Stendhal en Flaubert. Maar in de nadagen van onze eeuw is het inderdaad ronduit triest gesteld met het menswetenschappelijke geblaat over onze minnekunst. Het ‘deskundig’ geouwehoer waarmee seksuologen of psychologen de media afschuimen, haalt vandaag nauwelijks het niveau van : ‘Vraag het oma’. Omdat schriftgeleerden verleerd hebben de onbewuste toedracht van impotentie en frigiditeit te lezen, vallen ze terug op erotische etiquette, rauwe worteltjes en afrodisiaca. Zo breidt de ideologie van ‘ongewenste intimiteiten op het werk’ zich zelfs uit tot de slaapkamer. Uitermate ergerlijk is dat onder het label’ menswetenschappelijk onderzoek’ je reinste gezagsargumentatie schuilgaat: statistisch cijfermateriaal voorziet de vooroordelen van de onderzoeker van parlementaire onschendbaarheid. Geef mij dan maar liever de ongezouten vooroordelen van een Stefan Beyst. Want Beyst neemt zich de moeite om het schuldgevoelens, waaraan overspelige echtelieden en carrière-ouders van verwaarloosde kinderen gebukt lopen, te analyseren. Graag maak ik even een korte, maar illustratieve ex-cursus om de Beystiaanse gedachtegang ten voeten uit te expliciteren: ‘Elk liefdeskoppel wil orgastische bevrediging (vrijblijvende vooropstelling). In tegenstelling tot de idee dat de dwang om dit te willen tot mislukking aanleiding geef, is precies het schuldgevoel geen orgasme te kunnen schenken aan de partner oorzaak van het opgeven van het liefdesideaal’ (eigen reconstructie). Op eenzelfde manier verdringen carrièrevrouwen hun verlangen naar kinderen, hetgeen op zich geen probleem is, wanneer ze zich maar voldoende realiseren dat ze om - goede redenen - aan hun verlangen verzaken. Ziedaar de Beystiaanse redenering. Op zijn naturalistische vooropstelling na, is er uiteraard geen vuiltje aan de lucht. Deze denkwijze bezondigt zich echter aan een ongeoorloofde generalisering van verlangens, die naar Plato, Paulus, Mohammed, Boeddha, Machiavelli en Heidegger ruikt. Maar zo hebben tenslotte ook bollebozen als een Marx of een Freud op para-academische wijze gewoon ‘hun gedacht gezegd’. En Marx is niet wat Stalin of Mao ervan bakte, net zomin als Freud overleeft in de bedenkelijke verdunningen van bizarre psychiaters en psychotherapeuten allerhande. Zeker weten: inmiddels likken sociologen of psychologen uit onze nieuwste tijd niet eens aan de hielen van deze meesterdenkers. Kennistheoretisch gaat Beyst even naïevelijk als intellectueel-eerlijk uit van de vooropstelling dat we leven in een wereld van ware essenties en naturalistische determinaties. Van een dergelijke prekantiaanse onschuld blijft uiteraard niet veel overeind na de ‘Strenge Wissenschaft’ die een filosofische kritiek beoogt. Maar wanneer we dit grondslagendebat – met veel goodwill - in de koelkast zetten en onbevangen toekijken wat Beysts metafysica ons wél kan doen zien, dan strekt zich in alle heerlijkheid het beloofde land van passioneel leven voor ons uit. Want Beysts betoog beweegt zich, traag maar doelgericht – zoals een karavaan Toaregs dwars doorheen de Sahara – in de richting van beeldschone levenswaarden waarvan onze tijdsgenoten nauwelijks durven dromen. Zijn boek ‘Brieven aan jonge minnaars’ laat zich op die manier lezen als een heikele proeve van ethiek. Beyst is op zijn paasbest wanneer hij de slappe verhaaltjes doorprikt die menswetenschap- pers – en ook andere mensen – zich wijsmaken om hun stiekeme verlangens te verdringen. Kunstenares Jenny Holzer beeldde in 1991 op billboards het krachtige statement uit: ‘Protect me from what I want’ (nvdr: mannen, onthou het, dit is een veilige liefdesboodschap aan het adres van je eigenste minnares!). Beyst en Holzer verwoorden daarmee een lacaniaans inzicht. Het is pas tegenover zijn intiem verlangen dat elke mens verantwoording verschuldigd is. Dit vormt het drijfzand van elke rationele ethiek. Dat ons mensdom kost wat kost het paradijs van Eros wil verdienen, bewijst het succes van christendom en islam in de cultuurgeschiedenis ten overvloede. Maar ontdaan van de genots- en levensvijandige moraal die deze godsdiensten kenmerkt, is enig Beystiaans messianisme ten voordele van een liefdevolle lichaamscultuur – in tijden waarin god ons verraadt – toch mooi meegenomen. Want gevoelens van grote liefde brengen troost en bemoederen. Maar in weerwil van de mannenpraat waarvan Beyst verdacht wordt, houdt deze man integendeel de herinneringen aan vergeten meisjesdromen levendig. Het arcadië van Beyst is de winkeletalage waarin romantische bruidsklederen worden uitgestald voor de ogen van zevenjarige nimfijnen. Beyst blijft de lijfelijke eed van de laatste huwelijksnacht trouw. Niet ter wille van de huwelijksmoraal, maar ter wille van de vernieuwing van het eeuwigdurend verbond tussen moeder en kind dat zich tenslotte in elke penetratie herhaalt. De verwording van de psychoanalytische theorievorming na Freud heeft voldoende fantasietjes opgeleverd om dit te bewaarheden: Otto Rank over het geboortetrauma, Wilhelm Reich over het ideale orgasme, Gustav Jung over archetypen. Amerikaanse egopsychologen over het ‘Goede’ narcisme, en ga zo maar door. De ‘erotica’ van Beyst schrijft zich – hoe onbedoeld en ongewenst ook – in binnen deze kleurrijke intellectuele traditie. De lacaniaanse traditie volgt integendeel de vaderlijn: de talige, symbolische orde als een breuk met de moederliefde. Beyst volgt de moederlijn: in het liefdesleven telt niet het verbod op incest, is het geen kwestie van verliefd te worden (men is het altijd en overal), maar integendeel van het te ‘blijven’!. Dat is alleen al maar afleesbaar aan de talrijke projecties van het orale vocabularium op de vaginale zones: ‘De eikel blijft de baarmoedermond kussen en ervaart daarbij een heerlijke nalust’. Elke moeder verwacht tenslotte altijd een ‘volmaakt’ kind. Geen enkel particulier kind kan daaraan voldoen. Vooruit dan maar: op zoek naar de ideale moeder in ‘een’ vrouw! Kant schreef drie fundamentele kritieken: één op de kennis, één op de moraal en één op de schoonheid. De denker Beyst nam achtereenvolgens al kennis (‘De extasen van Eros’, Hadewijch) en moraal (‘Brieven aan jonge minnaars’ Hadewijch) op de korrel. De schalkse foto’s waarmee Johan Cuypers zijn teksten opvrolijkt, doen de lezer al verlangen naar meer: zijn kritiek op de esthetische waarheden. Tenslotte de thuishaven van deze kunsthistoricus. Joannes Késenne.

	MARK VLAEMINCK. De Gentenaar, 14-15 februari 1998. DE STEEKVLAM VAN DE LIEFDE. Prille minnaars zijn slechte vrijers, al ervaren ze de kleinste vonk als een steekvlam. Dat schrijft Stefan Beyst in zijn nieuwe boek ‘Brieven aan jonge minnaars’. Wie rond Valentijn wil lezen over de liefde, vindt hier ideeën. Liefde is zoals een zonsopgang. Ze bestaat al zo lang als een mens zich kan herinneren, alledaagser bestaat er niet, maar voor wie er onbevangen naar kijkt, blijft ze steeds verbazen. Aan de liefde krijg je kop nog staart, ze rationeel verklaren is een riskante onderneming waar je beter niet aan begint, een formule voor de liefde of een sluitend programma moet nog worden uitgevonden en toch is er geen onderwerp dat zoveel inkt doet vloeien als diezelfde liefde. Van de viriele helden bij Homros tot de Lolita’s op de grens van de eenentwintigste eeuw. Van gefundeerde filosofische traktaten tot waterdunne stationsromannetjes. Het jonge Vlaamse boek over dat eeuwige thema dat liefde heet, is ‘Brieven aan jonge minnaars’. Auteur Stefan Beyst (50) is een kunsthistoricus die over erotiek en liefde al de dikke turf ‘De extasen van Eros’ publiceerde, voor hij nu een praktische geschrift uitbrengt. Nu geeft hij antwoord op vragen die verliefde mensen zich stellen. Hoe lang kan verliefdheid duren? Word je altijd verliefd op iemand van het andere geslacht? Van dezelfde leeftijd? Hoe belangrijk is vrijen? Hoe vaak doe je het? Welke plaats ruim je in voor kinderen? Kan je elkaar ontrouw gunnen? Welke plaats geven we binnen een relatie aan seksuele fantasieën? En wat als de verliefdheid en de liefde mislukken? Kunnen we scheiden uit liefde? “Voor een goede relatie heb je drie soorten coïtus nodig” zo luidt Beysts uitgangspunt: “de seksuele coïtus, de economische coïtus en de spirituele coïtus’. Waarbij even mag herinnerd worden aan het taalkundige feit dat coïtus in wezen niets anders is dan een manier van samengaan. Ire is Latijn voor gaan en co-ire is dan samen gaan. Samen opstappen. Wat een seksuele coïtus is, dat behoeft geen tekeningetje. Maar wat is een economische coïtus dan wel? Beyst: ‘zorgen dat je het samen goed hebt. Meer niet. Maar wel belangrijk voor een harmonieuze relatie”. INTUITIE Spirituele coïtus verwijst naar de noodzakelijke geestesverwantschap die minimaal aanwezig moet zijn om het samenleven gevoelsmatig en intellectueel aantrekkelijk te maken. De intuïtie van de geestelijke verwantschap. Stefan Beyst schrijft over liefde in mooie zinnen waarvan je sommige zo kan uitknippen voor een bloemlezing. Zoals: ‘Liefde is blindelings kunnen rondlopen in je zelfgeschapen omgeving, langs paden die je al eeuwen had willen bewandelen.” Of: “De tafel is niet te scheiden van het bed.” Of nog: “Ook heel wat prozaïscher huishoudelijk taken besteed je niet zomaar uit aan schoonmaaksters, kokkinnen of tuinmannen. Je geeft dan belangrijke onderdelen van de economische coïtus uit handen en verliest een belangrijk middel om je liefde te uiten. Het huis is vaak netter als je een schoonmaakster op de rommel loslaat en het eten smaakt lekkerder in een restaurant. Maar de essentie ontbreekt. Schoonmaaksters en koks doen het immers altijd, zoals hoeren, alleen voor het geld, niet uit liefde.” Bij de ideeën van Stefan Beyst staan foto’s van Johan Cuypers. Lief en speels. Met een flinke greep humor, een gevoelen dat in de tekst wel eens ontbreekt. “Waar ik voor pleit”, zegt de liefdesauteur, “is voor een veelvoudige verschijning van de liefde in al haar variaties. Ik heb geen enkel bezwaar tegen het klassieke huwelijk, maar het mag toch wel duidelijk zijn dat die vorm van liefde niet de enig zaligmakende is”. “Want dat veel huwelijken spaak lopen, heeft ook te maken met het feit dat er zoveel getrouwd wordt. Weet je dat op het einde van de negentiende eeuw in Duitsland niet meer dan een derde van de huwbare vrouwen ook effectief trouwden? Maar eigenlijk hebben die cijfers niet zo veel belang. De “essentie is geluk en dat mensen verliefd zijn en elkaar graaf zien. Daar gaat het over. Daarom herhaal ik het: “De kern van verliefdheid is het gevoel dat het in alle opzichten seksueel en economisch bevredigd zult worden en dat je op een wezensverwant(e) gestoten bent’”.

	4. Prof. dr. Ronald Commers in ‘De Val van Eros’ Houtekiet, 2000. In de bibliografie van dat boek staat: ‘Zeven hoofdstukken over aspecten van de minne: vrijen, ‘economisch bevredigen’, geestelijke verwantschap, ouderschap en de moeilijkheden van het liefdesspel. De auteur spreekt over de coïtus van de coïtussen (= het op elkaar afstemmen van drie verschillende liefdes; cf. het zogenaamde liefdeskruis van Beyst). Boeiend zijn de overwegingen over de breuken in de liefde (ruzie, ontrouw, macht en liefde, echtbreuk, etc.). zoek op deze site powered by FreeFind