home

over kunst

over kunstenaars

besprekingen

info/contact

DE TRANSFIGURATIE VAN HET NAAKT IN HET BEELD

Hoofdstuk acht van 'Het erotische oog en zijn naakt'

(0) INLEIDING

In het vorige hoofdstuk zagen we hoe het beeld de intrinsieke blindheid van het oog blootlegt én helpt te overwinnen. In dit hoofdstuk zullen we beschrijven hoe het beeld de schoonheid van het naakt steeds verder weet op te drijven. De kunstenaar kan naar willekeur kleur, textuur, vorm, houding of gedrag van het naakt zo veranderen, dat het beter beantwoordt aan verwachtingen van het erotische oog dan het origineel. Ook de eigenschappen van het beeld als zodanig - zijn onbeweeglijkheid, zijn kader, de innerlijke structuur van zijn oppervlak - verschaffen nieuwe mogelijkheden.

Hieronder kunnen afbeeldingen te zien zijn van het naakte lichaam. Wie minderjarig is of aanstoot neemt aan het naakt, wordt dringend verzocht dadelijk deze pagina te verlaten.

(Klik op de naam van de fotograaf of op de foto om een grotere afbeelding te zien. Klik op de naam onder de grotere afbeelding om de website van de kunstenaar te vinden).

(1) DE HUID

Een gladde, gave en vlekkeloze huid is een machtige erotische prikkel. Echte huid wil het nogal eens laten afweten. Daarom laat men in handgemaakte beelden allerlei gebreken van de huid gewoon weg. In een foto kan men retoucheren of een beter gezichtspunt kiezen. Meer gesofistikeerd is het opdrijven van het gevoel van gladheid door de natuurlijke lage definitie van een geschilderd, gebeeldhouwd of gedrukt oppervlak:

rodin

In de fotografie bereikt men hetzelfde effect door de keuze van de juiste korrel of het juiste papier, of door digitaal corrigeren.

Als reactie daarop laten sommige fotografen juist de minuscule rimpeltjes en heuveltjes, ja zelfs de kleine haartjes van de huid zien. Het erotische effect blijft dan uitgaan van de ongestoorde regelmaat ervan. Door de weergave van de kleine heuveltjes kan een ongekend gevoel van tactiele sensualiteit worden opgewekt:

luc selen

paul politis

igor amelkovich

eric kellerman

Op onderstaande foto verhoogt Luc Selen het effect door de heuveltjes te versterken met waterdruppeltjes en beide tegen te stellen aan gladde huid die ondergaat in donkere schaduwpartijen:

luc selen

Vroeger placht men vaak de ‘perzikachtige’ kwaliteit van de vrouwelijke huid tegen te stellen aan de glans van de mannelijke huid (oliën van lichaam bij Grieken en Nuba). Sedert het gebruik van zonnecrèmes en de cultuur van het baden waardeert men glans ook op vrouwelijke lichamen. Glans homogeneïseert de huid en schept de indruk alsof er geen poriën en rimpeltjes zijn.Bovendien herinnert hij ook aan de zweetvorming die vaker optreedt bij seksuele opwinding of gedurende en na het vrijen:

	sly
calvato

De glans wordt gecombineerd met het opdrijven van het smijdige van de huid door hem in te smeren met natte klei zoals bij Luc Selen:

luc selen

Hoewel korrel en glans elkaar lijken uit te sluiten, weet Shakhabalov een enigszins bevreemdend effect te verkrijgen door een glans te laten schijnen over een eerder ruw aandoende korrelige huid:

shakhabalov

De strelende hand waardeert vooral de ononderbroken uitgebreidheid van de huid. Terwijl het omvatten van een borst een eerder lokaal genoegen is, kan de hand over een rug of een dij ongestoord heen-en-weer bewegen. De blik vervoegt graag deze beweging en wil ongestoord glijden over de expansie van een eindeloos oppervlak. Spleten (ogen, mond, vagina), openingen (neusgaten, oren, navel), uitsteeksels (neus, penis) stukken huid met een andere textuur (tepels, lippen, vingernagels), en vooral haar onderbreken het oppervlak van het lichaam als geheel, bij uitstek op het aangezicht en aan de voorkant. Een natuurlijke manier om daaraan te verhelpen, is alleen de zijkant van het lichaam te tonen. De enige plooi die daar is te zien - de vouw onder de oksel - kan worden weggewerkt door de armen op te heffen:

	edwards

Maar nog aantrekkelijker is de aanblik van een rug, het streelobject par excellence. De integriteit van het oppervlak wordt alleen lichtjes verstoord op de plaats waar de rug overgaat in de bilnaad, die de opening van anus en de spleet van de vagina verbergt. Deze lichte verstoring versterkt alleen maar het effect van een ongeschonden rug:

shoshu

Dat belet niet dat ook het oppervlak van de huid op de voorkant zijn charmes heeft: de binnenkant van de armen, de borsten en vooral de buik. Deze charmes worden voor het oog opgedreven door het haar in de oksels en op de pubis weg te laten, zoals tot voor kort gebruikelijk was in de schilder- en beeldhouwkunst. Dat dreigt dan weer de slijmhuid van de geslachtsorganen tegen te stellen aan de huid. Daarom sluit het geschoren kutje zich angstvallig, in tegenstelling tot een opgewonden kutje dat open staat als een bloem.

dominique lefort

Door het verwijderen van het schaamhaar springt de snede in de huid des te sterker in het oog. Daarom laat men ze vaak helemaal weg (reductie tot ypsilon, zie hoofdstuk VII). Dit was obligaat in klassieke schilder- en beeldhouwkunst voor zover de vagina daar niet op andere manieren werd bedekt.

Andere kunstenaars gaan zover om niet alleen de snede, maar ook alle plooien in de omgeving te elimineren:

lemoine

Eenzelfde streven naar homogeneïteit blijkt ook uit de neiging om ook de tepels weg te laten zoals op Rodin's 'Fugit Amor'.

Andere kunstenaars laten ook nog de lippen weg. De homogeneïsering wordt voltooid door ook het haar van de schedel en oksels te elimineren:

jindrich vanek

tony ryan

alain paris

Een en ander komt tot een hoogtepunt in Brancusis 'sculptuur voor blinden', waar het hoofd helemaal is herleid tot een ei waarover de hand zijn tastende gang kan gaan, ongestoord door uitsteeksels en oneffenheden allerhande. De gelijkenis met het 'Torse de jeune fille', dat we bespraken in hoofdstuk drie, herinnert er ons aan dat het verwijderen van alle obstakels voor de strelende hand uiteraard ook de ultieme bevrediging is van het streven om elke herinnering aan de wonde uit te sluiten, zoals op Brancusi's 'Beeld voor de blinden'.

* * *

De kwaliteiten van de huid kunnen ook in het daglicht worden gesteld door tegenstelling, zoals wanneer opzettelijk de indrukken van ondergoed worden getoond:

carla van de puttelaar

Het smijdige van de huid kan worden benadrukt door hem te besmeren met kleverige jam, zoals in de onderstaande foto van Bourson, waar ook nog het gevoel van naaktheid wordt versterkt doordat de rode vlek zich om de hals lijkt te sluiten als ware ze een kledingstuk:

De gladde huid kan worden tegengesteld aan gedroogde verf of klei, zand of steen.In de foto van Noir hieronder versterkt de korstige structuur alleen maar de suggestie van het buigzame vlees en de ademende borst eronder:

yves noir

floris andréa

Het effect wordt nog versterkt doordat huid bij uitstek hetgene is wat schoon wordt gehouden. Het bevuilen ervan verhoogt dan de suggestie van toegankelijkheid. Dat verklaart de ongekende indruk van tactiele tegenwoordigheid die uitgaat van die wonderbare foto van Ernesto Timor waar de huid is bedekt met de substantie die bij uitstek het lichaam bevuilt: aarde.

ernesto timor

Ook de vlokkige structuur van schuim staat in fel contrast met de effenheid van de huid, zeker omdat zeep tegelijk de gladheid ervan opdrijft. Het meest dramatisch contrast is dat tussen jeugdige, gezonde huid, en ongezonde, verouderde of zieke huid:

In andere gevallen wordt de naakte huid van het lichaam tegengesteld aan voorwerpen of de omgeving.De warmte en de zachtheid van de huid worden versterkt door het contrast met het brokkelige oppervlak van hard metaal:

igor amelkovich

Bij uitstek het bos of het open veld leveren contrasten op die de naaktheid accentueren:

oleg bilitsky

daniel barreau

Bij Ernesto Timor gaat de gladde gaafheid van de blanke huid een dialoog aan met de brokkeligetextuur van droge bladeren - wat een extra tellurische dimensie verleent aan het donkere haar en de erectiele borsten en vagina:

ernesto timor

Zeer geliefd is de tegenstelling van de ongeschonden gaafheid van de huid met de ruwe hoekigheid van rotsen die hem zou kunnen schaven:

dejan dizdar

brian peterson

ludovic goubet

shakhabalov

In de foto van Alexander Shakahablov hieronder breidt de korrelige structuur van het zand zich over het lichaam uit, wat de suggestie van de zachtheid van het ademende vlees eronder alleen maar opdrijft

shakhabalov

Al van bij Cranach is de tegenstelling van het vrouwelijk naakt met de ruwe schors van de boom erg geliefd. Merkwaardig daarbij is dat in de boom zowel het fallische als het vaginale wordt benadrukt:

bosque

fabiola narváez ojeda

fabiola narváez ojeda

De meest dramatische manier om de gladde gespannen huid van het jonge lichaam te doen uitkomen is het contrasteren ervan met een oud, vervallenen gerimpeld lichaam (Baldung Grien).

En ten slotte vinden we een echo van het contrast tussen de archaïsche slijmhuid van de geslachtsorganen en de huid van in het lichaam in de tegenstelling van het naakt met de vochtige vegetatie op rotsen:

daniel barreau

Dezelfde tegenstelling wordt vaak uitgespeeld in de omarming van het vrouwenlichaam door een dier.. Een indrukwekkend voorbeeld is de octopus van Hokusai. Deze slijmerige uitvergroting van de archaïsche penis bedrijft cunnilingus. De keuze voor de achtarmige octopus is ingegeven door het gevoel van menig minnaar dat hij armen te weinig heeft om het vrouwelijk lichaam én vast te houden én op verschillende plaatsen te strelen (Hokusai)

Onvergetelijk is ook de tegenstelling tussen de blanke naaktheid van de vrouwenlijf met de roze tepels en de zwarte glans van het glibberige slangenlijf in Van Stuck's 'Sünde'


(2) DE OPENING

We vermeldden reeds het fetisjistische streven om de centrale opening te bekijken (Hoofdstuk III). We zagen ook hoe de esthetische gevoeligheid van het oog zich vaak stoort aan het uitzicht van de geslachtsorganen. Dat lokt een centrifugale beweging uit naar meer perifere onderdelen (Hoofdstuk III). Maar ook objecten toegevoegd aan het lichaam kunnen de estheticisering dienen:

rafael navarro	rafael navarro

(3) HAAR

Met de vingers in een haardos woelen of een streng haren laten glijden door de handpalm is een heel andere tactiele ervaring dan het strelen van huid of het omvatten van een borst of een dij:

kellerman

Beide soorten tactiliteit worden dan ook vaak aan elkaar tegengesteld, waardoor ze elkaar alleen maar versterken:

marcel extra

In onderstaande foto van Virgil Brill wordt de tactiele tegenstelling tussen haar en blanke huid versterkt door toevoegen van een derde trap in het register: het water op de achtergrond:

virgil brill

Daar staat tegenover dat afzonderlijke haren helemaal niet streelbaar zijn, maar integendeel de het contact tussen hand en huid komen verstoren, zeker als ze aan een natte of bezwete huid kleven. Wat niet belet dat de lineariteit van haren dan voor het oog vaak de aaibaarheid van de gave oppervlakte van de huid in het daglicht stelt:

konrad gös

karl h.warkentin

In de foto van Wecksteen hieronder wordt hetzelfde effect bereikt door droge haren, waarvan de lineariteit wordt versterkt door de beweging van de draden om het middel, die door belichting quasi onstoffelijk zijn geworden en zelf weer hun echo vinden in de bandjes om de enkels:

wecksteen

Ook tot lineaire slierten gebundelde donkere haren kunnen tegengesteld aan de rondingen van het lichaam:

objet de désir
hermann foesterling	alain paris

Vooral een lange weelderige haardos kan dienen als natuurlijke verhulling, niet alleen van een zijwaarts lonkende blik, maar ook van schouders, de rug, de borsten of het gehele lichaam (Donatello's Magdalena en Alfred Kubin):

ernesto timor (gregor erhart)

ernesto timor

ernesto timor

Geheel verschillend van het lange gladde hoofdhaar is het korte, dunne en vaak kroezige haar op de geslachtsorganen en in de oksels.

rafael navarro

Dat contrast voegt zich bij dat tussen vochtige slijmhuid en droge huid. Dat verklaart de tegengestelde werking van lange golvende haren en een kroezige haardos.Bij Bauret wordt het contrast verzwakt doordat de haardos die de hele voorkant van het lichaam bedekt kroezig is en daardoor wel een uitvergroting lijkt van de venusheuvel die onbedekt blijft, effect dat nog wordt versterkt doordat én de armen én de benen zijn gespreid:

bauret

De tegenstelling van huid en haar kan overbracht worden op het contrast tussen een naakt met pels of pluimen, zoals op onderstaande foto van Walo Thönen waar drie tactiele kwaliteiten naast elkaar staan:

walo thönen

(4) BEENDEREN

Beenderen zijn normaal gesproken alleen zichtbaar op het mannelijk lichaam (0)*. In het vrouwelijke lichaam worden de knokige uitsteeksels bedekt door een zachte vetlaag. Maar precies de zachtheid daarvan kan worden benadrukt door het contrast met het benig skelet. Vooral de ribben van de borstkas laten de borsten erboven des te zachter lijken:

brian peterson

dejan dizdar

De ribben op de rug laten de zachtheid van de dijen beter uitkomen:

bauret

Ook de knoken in de vingers onthullen met des te meer nadruk de zachtheid van de borst waarin ze kneden of de buik of dij die ze omvatten:

eduardo segura

dominique lefort

igor amelkovich

(5) KLEUR, LICHTDONKER

In hoofdstuk VII toonden we al hoe gesofisticeerde belichting of ontwikkelingstechnieken zoals high-key het gevoel van ronding verhogen of verlagen. Hier rest ons alleen nog te vermelden hoe allerlei attributen of stoffen de kleur van de huid, de ogen of het haar kunnen verhevigen door ze te laten meetrillen in de sonoriteit van een overkoepelend akkoord.In onderstaande foto van Tina Cassati wordt de resonantie van de kleuren kracht bijgezet door de vruchten en de bloemen:

tina cassati

(6) LIJN EN VORM

Echo’s in het lichaam zelf versterken het gevoel van ronding. Een voorbeeld is de onderste rib van de ribbenkast die de welving van de borsten echoot. De foto beklemtoont een en ander door het kader:

peter stenzel

mick payton

De rondingen van het lichaam kunnen worden versterkt door toegevoegde objecten of door de omgeving.

Maar een en ander kan ook worden versterkt door tegenstelling. Zo wordt de glans en de gladheid van de huid sterker in het daglicht worden gesteld door tegenstelling aan de textuur van verschillende stoffen:

tina cassati

alain paris

Bij Corregio's Io en Zeus wordt het tactiele oppervlak bij uitstek, de rug, tegengesteld aan een ongrijpbare wolk.

Bij Marité Malaspina wordt de oppervlakte van het lichaam tegengesteld aan de doorzichtigheid van het water dat tegelijk weergeeft wat onder dat oppervlak schuilgaat:

marité malaspina

Aan een vrouwelijk lichaam is niet veel hoekigs aan te treffen. Toch wist Philippe Pache door kundige belichting en bestudeerde plaatsing van de armen een meesterlijke tegenstelling op te bouwen, die een extra élan geeft aan de wulpse ronding van de dijen:

philippe pache

Wat niet belet dat tegenstelling aanhoekige attributen veel meer voor de hand ligt:

c.j.ball

r.g. griffeth

claus rose

maite soler

Heel sprekend is de tegenstelling tussen het kwetsbare naakte lichaam en het koud, blanke metaal, zeker als het naakt in een wapenrustig is gehuld en een scherp zwaard hanteert:

richard de chazal

En Alva Bernadine weet een treffend 'castrerend' effect te verkrijgen door de snijdende rand van de spiegel tussen de benen te plaatsen:

alva bernadine

(7) VERVORMING

De kunstenaars beperken zich niet tot het in het daglicht stellen van aangetroffen echo's of tot het aanbrengen van tegenstellingen. Vaker gaan ze over tot vaak ingrijpende veranderingen van de vormen van het lichaam. Een bekend voorbeeld is ‘La grande Odalisque’ van Ingres. De nadruk ligt op de verlengde armen en benen, vingers en tenen, evenals op de nek. Tevens verschijnt het hele lichaam als één eindeloos, ononderbroken streelobject. Zelfs de borst die onder de oksel te voorschijn komt, wordt niet onderbroken door de tepel (afbeelding hoofdstuk III) In de kus van Brancusi benadrukt de beslotenheid van de kubus de intimiteit van het paar (afbeelding in hoofdstuk I)

Ook de fotograaf is niet gebonden aan de beperkingen van de werkelijkheid. Zoals al aangetoond in de foto van Philippe Pache hierboven kan hij door kundige belichting en door het kiezen van de geschikte houding en het juiste kader vaak verrassende effecten sorteren. Zo weet Christian Coigny in de foto hieronder een wonderbaarlijk samenspel van curven rondom de borst en omheen de oksel te weven:

christian coigny

Maar de fotograaf beschikt ook nog over andere middelen. Delen van het lichaam die de lens naderen worden groter. Dit effect kan worden gebruikt om de expressiviteit van een gebaar of een houding te versterken. Bij Oren Obstblum versterkt de kromming de overgave waarmee dat merkwaardige oermoederlijke wezen de borsten aanbiedt:

oren obstblum

Bij Lichtenwalter versterkt de verlenging van benen het gebaar van hun nonchalante spreiding:
:

ken lichtenwalter

In andere gevallen laat de verlening een soort innerlijke gedrevenheid door het naakt varen: het is alsof het versterkte perspectief de ‘libido’ belichaamt.

krmpotic

ernesto timor

Het ongewone perspectief kan soms leiden tot een meer verregaande metamorfose. Het merendeel van de voorbeelden van de fallische vrouw en de vaginale man in hoofdstuk III zijn alleen denkbaar door tussenkomst van het beeld. Bij Richard Williams is het de verlenging van de benen die in combinatie met de belichting tot de metamorfose leidt van het naakt in een fallische vrouw:

richard williams

en bij Tomy Ceballos tot de metamorfose in een soort kikker:

tomy ceballos

Verrassende effecten kan men verkrijgen door het naakt van onder het oppervlak van het water te laten opduiken:

hermann foesterling

of door het naakt te fotograferen in een vervormende spiegel. Louis Duclos gebruikte de methode voor het eerst bij de anamorfose van portretten in 1889, maar het is vooral André Kertész die er zeer aansprekende naakten mee maakte in 1933 Bij Dali waren deze beelden dan weer aanleiding voor zijn ‘slappe vormen’

kertesj

De transformatie kan het aanschijn geven aan nieuwe erotische wezens. Kertész toont ons meervoudige lichamen die aan elkaar zijn verbonden door haarstrengen of lichaamsonderdelen zoals Siamese tweelingen.Hetzelfde effect kan ook verkregen worden door donkerekamertechnieken zoals bij Nicolson:

keith nicolson

Een merkwaardig effect verkrijgt Albert Lemoine door herleiding van het symmetrische lichaam een aaneenschakeling van enkelvoudige delen tot een soort knuffelpop:

albert lemoine

Maar het is natuurlijk het handgemaakte beeld dat onbeperkte mogelijkheden schept tot sprekende vervorming. In het prachtige pastel van Freddy Schoofs hieronder krijg je een tegenstelling tussen de ronding van het naakt en de scherpe, vezelachtige structuren waarin de schouder opgaat:

freddy schoofs

(8) HYBRIDISEREN

Het beeld laat toe het naakt nog ingrijpender te transformeren.

Er zijn om te beginnen de vele hercombinaties van onderdelen:

angel burbano

De digitale beeldmanipulatie biedt hier onbeperkte mogelijkheden:

francesco d'isa

Of de begeerde onderdelen kunnen worden vermenigvuldigd. Bij uitstek borsten lijken hiervoor in aanmerking te komen. We vinden het thema al in de Egypte. Het wordt hernomen in de borstenboom van Bellmer, de vrouw met vier borsten van Lachaise, en Louise Bourgeois:

sb

Niet alleen borsten, ook onderlichamen kunnen tot een nieuw erotisch lichaam worden gecombineerd. De oudste voorbeelden stammen vermoedelijk van Bellmer, bij wie de centrifugale verschuiving naar boven en naar buiten vervangen door een verdubbeling die ze als het ware ontmaskert. Een variant in de fotografie vinden we in de spiegeling van het onderlichaam:

michel charles		albert lemoine
alva bernadine

Bij Manuel Laval wordt de as van symmetrie korter bij de opening gelegd, waardoor de centrifugale benen des te sterker worden tegengesteld aan de te vullen leegte (zie hoofdstuk III):

manuel laval

manuel laval

Op de foto van Bogdan Zwir hieronder wordt op de centrale leegte alleen maar toegespeeld door de vermenigvuldiging van ledematen:

bogdan zwir

Nog ingrijpender is de metamorfose van onderdelen van het lichaam in die van een dier.Meestal behoudt de kunstenaar het gelaat van de mens en vervangt hij lichaam door dat van een dier. Dat verleent de huid de aaibaarheid van pels en pluimen, wat in schril contrast staat met de klauwen, tanden of snavel van het roofdier waarin de vrouw zich belichaamt (Knopff).

In andere gevallen blijft het hele bovenlichaam of het hele lichaam menselijk: sfinx, centaur, zeemeermin, engel. Deze metamorfose speelt vaak met de tegenstelling tussen menselijke beheersing en de ongeremde dierlijke seksualiteit (centaur, sater) of latente agressiviteit (sfinx).

milton montenegro

bogdan zwir

De verdierlijking maakt de verschijning vaak ook hermafrodiet. De pluimen waarmee vrouwen zich versieren zijn in oorsprong mannelijk. Pels - van oudsher een prerogatief van de machtige man (Emberley). - herinnert niet alleen aan de beharing van de pubis, maar ook aan het harige mannelijk lichaam (Alfred Kubin)..


(9) NIEUWE MANIEREN VAN TONEN EN VERBERGEN

Doordat het beeld niet langer gebonden is aan de werkelijkheid, hoeft de kunstenaar zich niet langer te beperken tot kleren om het spel van verhullen en onthullen te spelen dat we beschreven in hoofdstuk IV. Hij kan stoffen of om het even welk materiaal gebruiken met hetzelfde effect.

igor amelkovich

sly

krmpotic

	dirk lakomy
jorge parra

Betoverende effecten kunnen worden verkregen door de huid te bedekken met natte stof, vooral als de kunstenaar niet langer is beperkt door bestaande kleren:

richard reed

De kunstenaar kan het lichaam kleuren in ongebruikelijke kleuren, met de meest ongebruikelijke pigmenten, in de meest ongewone patronen (solarisering). De huid als zodanig blijft naakt, maar de natuurlijke kleur ervan wordt verborgen, ongeveer zoals bij de tatoeëring.

Maar het beeld beschikt ook over een heel eigen waaier van mogelijkheden. Er zijn om te beginnen intrinsieke mogelijkhedenvan het beeld om de aandacht te vestigen. Zo zijn er punten op de rechthoek die van nature de aandacht trekken. Conventies versterken de natuurlijke voorbestemming. In Titiaans ‘Venus van Urbino’ bevindt de vagina zich precies op het snijpunt van de gulden snede op de korte en het midden van de lange zijde:

De aandacht kan uiteraard ook worden gericht door belichting (0)* Maar het beeld heeft vooral zijn eigen mogelijkheden om te verbergen. Dat lijkt vreemd, omdat het beeld eerder het idee oproept van tonen, ontsluiten, blootleggen. Alleen al doordat het beeld ons slechts één moment uit de ontplooiing van de schoonheid laat zien, onttrekt het al de andere aan het zicht, zonder enige hoop dat we, zoals in de werkelijkheid, weldra de andere momenten zullen te zien krijgen. Het beeld kan dit probleem oplossen door beide kanten te laten zien (zie hoofdstuk VII), maar het kan ook van de nood een deugd maken. Net zoals kleren prikkelt het dan des te sterker het verlangen om het verborgene te aanschouwen. Dit is erg duidelijk bij beelden die alleen de achterkant laten zien, zeker als, zoals in de foto van Amelkovich, het gebaar waarmee het naakt de armen opheft tergend herinnert aan wat op de voorkant te zien moet zijn:

igor amelkovich

Hetzelfde geldt voor beelden die de scherpstelling van het oog weergeven en dan alleen maar suggereren wat schuilgaat achter het ‘flou’ (zie hoofdstuk VII).

Nog efficiënter dan scherpstelling kan schaduw verbergen. In het beeld zijn de gradaties tussen licht en schaduw eens en voor altijd vastgelegd. Het oog kan zich niet aan het duister aanpassen en vervolgens over de verschillen in licht en donker heen lezen. Daarom werken schaduwen vaak storend op een foto (bv. op een aangezicht). De kunstenaar kan met de nieuwe contouren spelen, maar hij kan ze ook gebruiken om de erotische spanning op te drijven: hoe lang we ook blijken staren naar iets wat in de schaduw is verborgen, het zal nooit zichtbaar worden. Dit is des te prikkelender omdat het verborgene doorschemert en op het punt staat om zichtbaar te worden.

paul bolk

dekan

gorden thye

Het effect wordt nog versterkt als het licht des te sterker valt op de kledij die juist moet afgelegd:

dekan

Het belangrijkste middel om te verbergen is echter het kader. De kunstenaar kan het naakt in zijn geheel tonen, zodat we alle onderdelen één na één kunnen bewonderen of ontdekken. Vaker legt hij de nadruk op één belangrijk onderdeel. Dat kan door een gekleed model te tonen dat het betreffende deel toont. Maar het beeld beschikt over een meer intrinsieke mogelijkheid, die ook nog veel prikkelender is: alleen een deel van een naakt lichaam laten zien. Daardoor prikkelt het ook het verlangen om de delen buiten het kader te zien.

(10) HET IMAGINAIRE SCHOUWTONEEL

Niet alleen de kwaliteiten van het naakt zelf kunnen in het beeld worden opgedreven, het naakt kan in de eerste plaats worden opgevoerd in allerlei imaginaire settings.Bij Koldo Chamorro vallen onheilspellende schaduwen over het naakt:

koldo chamorro

Bij Guncar hieronder daagt het naakt een stomende locomotief uit, waarbij de tegenstelling tussen het uitdagende vlees en de overrompelende mechaniek van de locomotief de erotische lading van de ontmoeting alleen maar versterkt:

guncar

Maar het beeld is bij uitstek de plaats waar relaties met iets minder fantastische, maar daarom niet minder imaginaire partners worden opgevoerd. Dat zal onderwerp zijn van de volgende twee hoofdstukken.

© Stefan Beyst, 2000-2003


zie ook: stefan beyst over kunst

Stefan Beyst is ookde auteur van
'De extasen van Eros'
waarin de wederwaardigheden van het erotisch oog worden gesitueerd
in de bredere context van de lotgevallen van de liefde als zodanig.