|
Tsion Avital:
The complementarity of Art and
Design (1992)
english
version
De tekst van dit artikel is te lezen op
http://www.hait.ac.il/staff/Avital/ART-DESIGN.pdf.
De pagina's verwijzen naar deze tekst
In de goede traditie van Nelson Goodman kent Avital kunst
een cognitieve functie toe. Hij plaatst ze daarmee op dezelfde voet als
wetenschap. In één adem noemt Avital 'pictures, words, natural languages, or scientific theory
(p.10). Beelden begrijpt hij als een taal die van de verbale taal alleen
als 'pictoral' language te onderscheiden (p. 10). Ongetwijfeld zijn er
vele beelden die als teken worden gebruikt: documentaire foto's,
illustraties, modellen, maquettes en allegorieën (zie 'instrumentele
mimesis'). Maar beelden als zodanig - autonome beelden - hebben een
geheel tegengestelde functie: er is een wereld van verschil tussen de
icoontjes op toiletdeuren en de Mona Lisa, of tussen 'La Mariée mise è
nu par ses célibataires même' en de Venus van Urbino..
Zoiets als een autonoom beeld bestaat voor Avital blijkbaar niet. Net
als Goodman beweert hij dat beelden 'refereren' (p 5). Hij heeft het
onomwonden over het beeld als over een
'beschrijving': 'No word and no combination of words, pictures, or
formulas wholly describes anything (p.10). Het beeld heeft een
cognitieve functie inzake 'connection (pictorial universal) and classification' (p. 2).
Schilderkunst is zoals schrift een middel om informatie op te stapelen,
een 'extra-skull unit of
memory' (p. 15). En ga zo maar door...
Uit al deze citaten blijkt dat Tsion Avital geen oog geeft voor
het fundamentele verschil tussen woorden en (autonome) beelden, tussen
wetenschap en kunst. Woorden en wetenschap zijn
(gehelen van) tekens
waardoorheen we worden verwezen naar de wereld, een (autonoom) beeld -
kunst - stelt zich in de plaats van een
(al dan niet bestaande) wereld. De functie van een dodenmasker -
het 'imago', een van de oervormen van kunst - is niet te refereren naar
de dode, maar integendeel hem zintuiglijk tegenwoordig te stellen. Of,
om het met een slogan uit te drukken: kunst is geen kwestie van semiosis, maar van mimesis.
Pas het begrip van het beeld in termen van mimesis laat toe het verschil
tussen design en kunst te formuleren. Kunst roept een wereld op die
tastbaar aanwezig lijkt, maar toch niet daar is; design schept
een nieuwe werkelijkheid door ingrepen op de werkelijke wereld - en als
zodanig omvat ze heel wat meer dan 'industrial design, architecture,
fashion design, etc'.) (p.1), maar zowat de gehele menselijke
productie.
Omdat Tsion Avital het beeld niet begrijpt in termen van mimesis,
kan hij het verschil tussen design en kunst niet beschrijven als een
verschil tussen werkelijkheid en mimesis, en moet hij zijn toevlucht
nemen tot de tegenstelling tussen het instrumentele en het cognitieve domein (p. 2).
Die tegenstelling is misschien van toepassing op de tegenstelling tussen
design en wetenschap, maar geenszins op de tegenstelling tussen design
en kunst - om de doodeenvoudige reden dat kunst de wereld niet
beschrijft of verklaart, maar oproept ('nabootst').
Vermits het uitgangspunt fout is, moeten we ook niet in detail ingaan op
de reeks tegenstellingen tussen kunst en design die Avital opsomt. Dat
zou alleen zinnig zijn als we kunst uit de tegenstelling uitsluiten en
ons beperken tot een onderzoek naar de verschillen tussen design en
wetenschap.
Bespreken we daarom een tweede gedachtegang, waarbij Avital ditmaal
aansluit bij Thomas Kuhn. Volgens Tsion Avital zou kunst tot aan het
Impressionisme zijn gemaakt binnen het paradigma van het realisme.
Daarna zou ze in een toenemende crisis zijn geraakt. En deze crisis zou
de geboorte aankondigen van een nieuw paradigma.
We kunnen ons heel wat vragen stellen bij deze constructie. Om te
beginnen is er van crisis in de kunst alleen maar sprake als we ons
blindstaren op het gebeuren op de officiële kunstscène, althans op het
vlak van wat doorgaat voor plastische kunsten. Gooien we het perspectief
wat open, en betrekken we ook de muziek en de literatuur in het beeld -
om nog maar te zwijgen van mengvormen als film - dan valt van een crisis
al veel minder te bespeuren. En dat geldt zeker als kunstvormen die
normaal niet tot de 'Kunst' worden gerekend, eveneens in het beeld
worden betrokken (Zie: 'Mimesis en kunst').
Omgekeerd bestaat een deel van de crisis er precies in dat creaties die
geen kunst zijn als kunst worden opgevoerd: niet alleen vele vormen van
design, maar bij uitstek activiteiten die uitgerekend Tsion Avital niet
kan uitsluiten vanwege zijn verkeerd begrip van het beeld: denken we aan
alle 'kunstuitingen' waar het beeld als teken wordt gebruikt: van
allegorische beelden en objecten allerhande tot 'conceptuele kunst'
(Zie: 'Mimesis en kunst'). Maar dat is
niet zozeer een crisis in de kunst, als een crisis in de kunstfilosofie,
waardoor vogels van het meest diverse pluimage de show gaan stelen ten
koste van echte plastische kunstenaars - voor zover die inmiddels nog
enig niveau halen. De oplossing van de 'crisis' moet dan ook niet
gezocht in een paradigmawissel in de kunst: een paradigmawissel in de
kunstfilosofie zou volstaan. Al hebben we niet zozeer nood aan een nieuw
paradigma. Een terugkeer naar - en een verfijning van - het aloude
paradigma van kunst als mimesis zou wonderen bewerken.
©
Stefan
Beyst,
januari 2006
Voor een verfijnde versie van het oude paradigma van mimesis: zie onze
teksten over mimesis.
Nog van Tsion Avital:
AVITAL,
Tsion: 'Is Figurative Representation
Arbitrary? A Re-examination of the Conventionalist View of Art and its
Implications for Non-figurative Art", South African Journal of Art
history, Summer 2000.
http://www.hait.ac.il/staff/Avital/GOODMAN.pdf
AVITAL,
Tsion: The Origins of Aart, an
Archaelogical of a Philosophical Problem" South African Journal of Art
History, Vol XVI, 2001
http://www.hait.ac.il/staff/Avital/ORIGINS.pdf
AVITAL,
Tsion: 'Art versus Nonart : Art out of Mind ', Cambridge
University Press, 2003.
Reacties:
beyst.stefan@gmail.com
zie ook:
stefan beyst over hedendaagse kunstenaars
Op
de hoogte blijven van nieuwe teksten: mailinglist
lezingen op aanvraag
|